Fjala e deputetes Jorida Tabaku
Faleminderit, zonja kryetare. Zonja Ahmeti, faleminderit për sqarimet.
Besoj se kolegët nga të dyja anët e tryezës, pavarësisht fokusit, i kanë të njëjta shqetësimet kryesore.
E para lidhet me bazën e rritjes ekonomike: cilat janë burimet e saj dhe si shpërndahet kjo rritje?
Shqetësimi është se, vitet e fundit, rritja ekonomike ka ardhur vetëm nga dy sektorë, të cilët do të shterojnë në periudhën afatmesme dhe afatgjatë. Bujqësia ka ndryshuar si në vlerë, ashtu edhe në peshën që zë në Prodhimin e Brendshëm Bruto, pa u zëvendësuar nga një sektor tjetër që të ketë të paktën të njëjtin ndikim te një grup kaq i gjerë qytetarësh sa ata që jetojnë nga bujqësia. Për mua, kjo është pyetja e parë. E njëjta gjë vlen edhe për sektorin prodhues dhe sektorin fason.
Si e gjykoni ndryshimin e bazës së rritjes ekonomike dhe faktin që sot ajo është më e ngushtë dhe e fokusuar vetëm te ndërtimi?
Kam pasur më parë një komunikim të gjatë me ju për financimin e sektorit të ndërtimit. Përveç shqetësimeve që kanë kolegët, të cilët e shohin nga këndvështrime të ndryshme, ky është një shqetësim që i tejkalon përmasat e Shqipërisë. Tashmë është kthyer edhe në një nga shqetësimet kryesore për pastrimin e parave.
Për pastrimin e parave që ndodh specifikisht përmes sektorit të ndërtimit, mendoj se nga Banka e Shqipërisë duhet të kishim një përgjigje që të adresonte shqetësimet e sektorit bankar, nga njëra anë, dhe të qytetarëve, nga ana tjetër.
Së dyti, paketa fiskale.
Nga përmbledhja e relacioneve rezulton se ka një rishpërndarje të të ardhurave: do të ketë 50 miliardë lekë rritje, ndërkohë që, nga ana tjetër, parashikohen 26 miliardë lekë lehtësime.
Si e shihni këtë rishpërndarje në këtë moment, duke pasur parasysh se këtu preken dy shtylla?
Shtylla e parë është TVSH-ja, e cila ndikon drejtpërdrejt në konsum. Është hera e parë që TVSH-ja preket në këtë masë, me propozimet e qeverisë për rritjen e normës së përgjithshme me një pikë përqindjeje, në 21%, dhe uljen e saj në 6% për 54 produkte.
Si do të ndikojnë këto masa në informalitet?
Buxheti i shtetit dhe vetë qeveria thonë se efektet e tyre netohen me njëri-tjetrin, pak a shumë: vlera e uljes së njërës është e njëjtë me vlerën e rritjes së tjetrës. Pra, nuk kemi ndonjë lehtësim nga pikëpamja e faturës. Por si gjykoni se do të ndikojnë këto ndryshime në formalizimin ose informalizimin e ekonomisë?
TVSH-ja 21%, të paktën sipas llogaritjeve që ka sjellë qeveria, pritet të japë aq sa ka dhënë TVSH-ja në vitin 2004, kur TVSH-ja e brendshme arriti të paktën 0,2% të Prodhimit të Brendshëm Bruto, sipas vetë relacionit të qeverisë. Ata presin një normë të lartë informaliteti.
Së dyti, për sa i përket biznesit të vogël.
Biznesi i vogël përballet me një ndryshim të rëndësishëm këtë vit: uljen e pragut nga 10 milionë në 5 milionë lekë. Me një VKM, qeveria shqiptare ka ulur pragun për përfshirjen në skemën e TVSH-së.
Qeveria shqiptare ka bërë shumë gabime, sepse duhet të kishte një ligj kuadër për biznesin e vogël, i cili ta rregullonte trajtimin e tij edhe në raport me Bashkinë e Tiranës dhe pushtetin lokal. Sot, për efekt të taksave lokale, pushteti lokal përdor një kategorizim tjetër. Por kjo është çështje e politikës së çorientuar të qeverisë.
Dua t’ju kujtoj, zonja Ameti, se në vitin 2018, në opinionin e Bankës së Shqipërisë për buxhetin, ju e vlerësonit si të përshtatshme politikën që lidhej me ndryshimin e pragut për biznesin e vogël.
Ka pasur dy momente të ndryshme: një moment kur pragu u ul në 2 milionë lekë dhe, më pas, gjatë pandemisë, kur pragu u rrit.
Në rastin e parë, Banka e Shqipërisë thotë se masa ndikon në formalizim, por, nga ana tjetër, duhet të shohim si ndikon në kostot afatshkurtra të biznesit. Këtu po citoj raportin tuaj. Pra, e vlerësonit këtë politikë tatimore për efektin në formalizim.
Ndërkohë, në një moment të dytë, kur politika ndryshoi në nëntor të vitit 2020, Banka thotë se kjo masë tatimore është e nevojshme për zhvillimin e ekonomisë. [Në transkript ngatërrohen referencat ndaj uljes dhe rritjes së pragut të TVSH-së.]
Çfarë mendoni sot, kur propozohet që pragu i TVSH-së të ulet përsëri në 5 milionë lekë?
Sigurisht, qeveria mund t’i gënjejë qytetarët: tha në vitin 2019 se pragu nuk do të ulej dhe tani po e ndryshon. Por ai që gënjen për gjithçka është Edi Rama.
Në këtë rast, besoj se është e nevojshme ta shohim çështjen nga këndvështrimi i formalizimit të ekonomisë, që është edhe pjesë e detyrës suaj. Sigurisht, ju nuk keni për detyrë të gjykoni politikat fiskale në përgjithësi dhe masat e qeverisë, por pyetja ime u referohet edhe dy deklaratave të ndryshme që keni bërë në kohë.
Më tej, i referohem përsëri deklaratës suaj për dividendin.
Në vitin 2018, qeveria shqiptare ndryshoi politikën për dividendin dhe e uli normën në 8%. [Norma e mëparshme nuk dëgjohet qartë në transkript.] Sot po ndërmerret një politikë tjetër: norma po ndryshon nga 8% në 15%.
Në gjykimin tim, ky është një tatim i dyfishtë për bizneset dhe do të penalizojë si prodhuesit, ashtu edhe shpërndarjen e dividendit.
Këtu po citoj mendimin e atëhershëm të Bankës së Shqipërisë. Ju argumentonit se ulja do të zvogëlonte koston e financimit të kapitalit dhe do të nxiste investimet, duke e vlerësuar si një masë shumë të mirë për nxitjen e tyre.
Si e gjykoni tani këtë masë që qeveria shqiptare po merr në drejtim të kundërt për politikën e dividendit?
Elementi i tretë lidhet me eksportet.
Që nga fillimi i këtij viti, të paktën dy sektorë, prodhimi dhe bujqësia, por edhe energjia në një moment të caktuar, në varësi të dinamikës së tregut të jashtëm, kanë pasur rënie të eksporteve.
Në janar të këtij viti — po marr janarin, për të mos marrë tremujorët — ka pasur një rënie prej 6,1%.
Si e gjykoni mungesën e politikave nxitëse të qeverisë për këta sektorë?
A ka mundësi ekonomia shqiptare t’i zëvendësojë këto humbje? A po merr qeveria masa për të nxitur investimet, të paktën në sektorë të tjerë, për të balancuar rënien e eksporteve në bujqësi dhe në prodhimin fason?
Këta dy sektorë janë ndikuar shumë nga paraja e pistë dhe informaliteti, që kanë sjellë zhvlerësimin e euros.
Faleminderit.