Rajoni i Himalajeve po përballet me një pikë kthese shqetësuese, teksa shkrirja e akullnajave përshpejtohet ndjeshëm, liqenet akullnajore bëhen gjithnjë e më të paqëndrueshëm dhe ndryshimet klimatike vënë në rrezik miliona njerëz që varen nga burimet ujore të zonës.
Një raport i fundit i hartuar nga Systemiq tregon se akullnajat e Himalajeve po humbasin masën e tyre me një ritëm 65% më të shpejtë se dhjetë vite më parë. Megjithatë, nga gati 40 mijë akullnajat që gjenden në zonën Himalaje-Karakorum, vetëm rreth 21 prej tyre monitorohen në mënyrë të vazhdueshme dhe të hollësishme, duke krijuar boshllëqe të theksuara në vlerësimin e rreziqeve të mundshme.
Tërheqja e akullnajave po çon në formimin e liqeneve gjithnjë e më të mëdha, të cilat bëhen të rrezikshme nëse digat natyrore të tyre prej akulli e shkëmbi destabilizohen. Përveç kësaj, ngrohja globale ka ndikim edhe te permafrosti dhe shpatet në lartësi të mëdha, duke rritur shanset për përmbytje, rrëshqitje dhe fatkeqësi të njëpasnjëshme.
Disa zona të rajonit kanë përjetuar tashmë pasojat e këtyre rreziqeve. Në vitin 2023, një liqen akullnajor në Sikkim shpërtheu, duke shkaktuar vdekjen e të paktën 70 personave dhe dëme të mëdha në infrastrukturë si rrugë, ura dhe hidrocentrale. Një ngjarje e ngjashme ndodhi në Uttarakhand në vitin 2021, me mbi 200 të vdekur. Në Indi, 56 liqene akullnajore janë tashmë të kategorizuara si me “rrezik shumë të lartë”.
Ndikimi i ndryshimeve në Himalaje shtrihet përtej katastrofave natyrore. Akullnajat dhe lumenjtë e këtij rajoni janë burim i ujit për qindra miliona njerëz në Azinë e Jugut. Sipas ICIMOD, pellgjet e mëdha lumore të Hindu Kush-Himalajeve pritet të arrijnë “kulmin e ujit” rreth mesit të këtij shekulli, pas së cilës sasia e ujit të prodhuar nga shkrirja e akullnajave do të nisë të bjerë.
Kjo situatë përbën kërcënim edhe për ekonominë. Studimi evidenton se uji i ardhur nga Himalajet mbështet afërsisht 20% të ekonomisë indiane, duke qenë jetik për sektorë si bujqësia, hidroenergjia, prodhimi i çajit dhe turizmi fetar.
Një faktor i rëndësishëm që ndikon te shkrirja e përshpejtuar është ndotja e prodhuar nga karboni i zi. Raporti thekson se afro një e treta e shkrirjes lidhet me këtë ndotës, i cili kryesisht vjen nga burime si furrat e tullave të vendosura në ultësira. Kur bloza grumbullohet mbi borë e akull, ajo absorbon më shumë rrezatim diellor, duke rritur ndjeshëm shkrirjen.
Studiuesit kërkojnë uljen e emetimeve të karbonit të zi, zgjerimin e monitorimit të akullnajave, krijimin e sistemeve më të avancuara të paralajmërimit dhe rritjen e nivelit të përgatitjes për fatkeqësi. Po ashtu, ata sugjerojnë një model të ri për turizmin, në mënyrë që fitimet ekonomike të shpërndahen më shumë brenda komuniteteve lokale.
Ekspertët nënvizojnë se kjo situatë kërkon bashkëpunim rajonal, pasi rreziqet nuk njohin kufij shtetërorë. Monitorimi i përbashkët, ndarja e të dhënave dhe investimet për mbrojtjen e komuniteteve konsiderohen të domosdoshme për të kufizuar efektet e një krize që mund të ketë pasoja të gjera për mjedisin, jetën dhe ekonominë e qindra miliona banorëve.
