Një sërë lëvizjesh të regjistruara pothuajse njëkohësisht në kryeqytetet evropiane pasqyrojnë shqetësimin në rritje se lufta në Ukrainë mund të marrë përmasa më të gjera, ose se Rusia mund të tentojë të testojë qëndrueshmërinë e NATO-s pa iu drejtuar një pushtimi në shkallë të gjerë.
Ditët e fundit, Bjellorusia zhvilloi stërvitje ushtarake katërditore pranë kufirit me Poloninë dhe Lituaninë, ku njësitë e motorizuara dhe të blinduara u trajnuan, ndër të tjera, për mbrojtjen e kufijve dhe për përballimin e dronëve.
Një pjesë e stërvitjeve u zhvillua pranë korridorit të Suwalkit, brezi i ngushtë rreth 100 kilometra i gjatë që përbën të vetmen lidhje tokësore të tre shteteve baltike me pjesën tjetër të Aleancës. Minsku i cilësoi stërvitjet si mbrojtëse.
Në të njëjtën kohë, Emmanuel Macron mblodhi në Pallatin Élysée drejtues politikë dhe zyrtarë të lartë për një informim të klasifikuar nga shërbimet franceze të inteligjencës.
Pas takimit, presidenti francez deklaroi se “kërcënimi hibrid” rus ndaj Evropës dhe Francës është intensifikuar dhe kërkoi hartimin e një plani për mbrojtjen më të mirë të infrastrukturës kritike dhe objekteve të ndjeshme të industrisë së mbrojtjes nga sulmet me dronë dhe sulmet kibernetike.
Edhe më konkret ishte paralajmërimi i kryeministrit polak Donald Tusk. Duke folur në parlament, Tusk tha se, sipas vlerësimeve të shërbimeve të inteligjencës, ekziston rreziku që Rusia të tentojë sulme hibride me dronë ose raketa ndaj vendeve të NATO-s që mbështesin Ukrainën, duke i paraqitur më pas ato si “aksidente”.
Sipas kryeministrit polak, një taktikë e tillë mund të synojë testimin e vendosmërisë së aleatëve dhe krijimin e dyshimeve nëse do të aktivizoheshin dispozitat e mbrojtjes kolektive të NATO-s.
Shqetësimet janë shtuar edhe nga incidentet në hapësirën ajrore të Baltikut. Më 14 shtator, një avion luftarak italian që merrte pjesë në një mision të NATO-s rrëzoi një dron mbi Lituani, i cili kishte hyrë nga Bjellorusia. Autoritetet lituaneze vlerësojnë se bëhej fjalë për një mjet ajror pa pilot të prodhimit rus, ndërsa trajektorja dhe misioni i saktë i tij vijojnë të hetohen.
Pse korridori i Suwalkit konsiderohet kaq kritik
Korridori i Suwalkit, pranë qytetit polak me të njëjtin emër, ndodhet mes Bjellorusisë dhe enklavës ruse të Kaliningradit. Në njërën anë të tij ndodhen Polonia dhe pjesa tjetër e territorit kontinental të NATO-s, ndërsa në anën tjetër Lituania, përmes së cilës mund të arrihet në Letoni dhe Estoni.
Pikërisht kjo gjeografi e ka kthyer zonën në një prej pikave që shqyrtohen sistematikisht në skenarët mbrojtës të Aleancës.
Skenari që shkakton veçanërisht shqetësim nuk është domosdoshmërisht një pushtim i madh rus, por një lëvizje e kufizuar ushtarake apo një tjetër operacion me karakter të paqartë, i cili do të ngrinte pyetjen politike se sa shpejt dhe në çfarë mënyre do të reagonin të 32 vendet anëtare të NATO-s.
Vetë Aleanca ka deklaruar vazhdimisht se një sulm ndaj një prej anëtarëve të saj përfshihet në angazhimet për mbrojtjen kolektive, ndërsa zhvillon rregullisht stërvitje në krahun e saj lindor. Megjithatë, ekzistenca e skenarëve të tillë, në vetvete, nuk përbën një tregues se Rusia ka marrë një vendim për të sulmuar.
Shqetësimi në Evropë lidhet kryesisht me atë që përshkruhet si “zona gri” mes paqes dhe luftës së hapur, sulmet kibernetike, sabotazhet, zjarrvëniet, operacionet me dronë dhe goditjet ndaj infrastrukturës kritike, të cilat janë më të vështira për t’iu atribuar drejtpërdrejt një shteti dhe nuk çojnë automatikisht në një përgjigje ushtarake.
Javën e kaluar, Departamenti amerikan i Drejtësisë njoftoi ngritjen e akuzave ndaj pesë personave të cilët, sipas aktakuzës, punonin për shërbimet ruse të inteligjencës.
Autoritetet amerikane pretendojnë se rrjeti planifikonte sulme dhe vrasje në vende të ndryshme, përfshirë edhe Shtetet e Bashkuara, dhe se ishin planifikuar veprime kundër infrastrukturës politike dhe ushtarake në Evropë. Bëhet fjalë për akuza që nuk janë shqyrtuar ende nga gjykatat.
Vështirësia strategjike për NATO-n është se operacione të këtij lloji mund të mbeten nën pragun e një sulmi të armatosur konvencional, duke lënë hapësirë për mohim të përfshirjes dhe për vlerësime të ndryshme mes aleatëve.
Përgatitjet evropiane nuk kufizohen më vetëm te sistemet e armatimit. NATO publikoi për herë të parë kërkesat e përditësuara bazë për qëndrueshmërinë për vitin 2026, duke u kërkuar vendeve anëtare të planifikojnë mënyrën se si qeveritë, sistemet energjetike, telekomunikacionet, transporti, spitalet dhe zinxhirët e furnizimit do të vazhdojnë të funksionojnë edhe në kushte krize apo konflikti të armatosur.
Vëmendje e veçantë i kushtohet furnizimit të mjaftueshëm me ushqime dhe ujë, përballimit të humbjeve masive, ekzistencës së rezervave të ilaçeve dhe gjakut, rikthimit të infrastrukturës energjetike dhe ruajtjes së komunikimeve të sigurta.
Në diskutimet përkatëse morën pjesë edhe zyrtarë ukrainas, të cilët përcollën përvojën e më shumë se katër viteve gjatë të cilave vendi përpiqet të mbajë në funksion shërbimet bazë nën sulme të vazhdueshme ruse.
Në Gjermani, diskutimi ka mbërritur tashmë te spitalet dhe aftësia e tyre për të përballuar një numër të madh të plagosurish në rast të një krize ushtarake. Autoritetet ushtarake dhe shëndetësore po shqyrtojnë infrastrukturën dhe planet e emergjencës, ndërsa po rishikohet edhe mundësia e përdorimit të objekteve që ishin ndërtuar gjatë periudhës së Luftës së Ftohtë.
Në Britani, qeveria po forcon fushatën për mbrojtjen civile dhe u bën thirrje familjeve të kenë rezerva bazë, si ushqime me afat të gjatë përdorimi dhe ujë, në mënyrë që të mund të përballojnë një ndërprerje serioze të shërbimeve bazë.
Udhëzimi nuk lidhet vetëm me një luftë të mundshme, por me një gamë më të gjerë rreziqesh, nga sulmet kibernetike dhe veprimet armiqësore deri te fenomenet ekstreme të motit dhe problemet në infrastrukturën kritike.
Ndërkohë, kreu i Forcave të Armatosura britanike, sir Richard Knighton, e ka cilësuar periudhën aktuale si më të rrezikshmen që ka përjetuar gjatë 35 viteve të karrierës së tij ushtarake.
Karakteristik është edhe rasti i Zvicrës neutrale. Strategjia e re kombëtare e sigurisë, e miratuar nga qeveria më 18 shtator, i jep përparësi forcimit të qëndrueshmërisë, mbrojtjes ndaj kërcënimeve hibride dhe aftësisë mbrojtëse.
Bernë vlerëson se një sulm i drejtpërdrejtë konvencional ndaj Zvicrës mbetet i pamundur në të ardhmen e parashikueshme, por thekson se vendi mund të përballet me goditje me rreze të gjatë, përfshirë ato me dronë ose raketa balistike.
Pas rritjes së lëvizjeve evropiane qëndron edhe pyetja për rolin e Shteteve të Bashkuara në një krizë të mundshme.
Donald Trump njoftoi më 17 shtator se është shënuar përparim në diskutimet për krijimin e një baze të përhershme të ushtrisë amerikane në Poloni, megjithëse ende nuk është marrë një vendim përfundimtar. Deri tani, trupat amerikane në këtë vend janë vendosur kryesisht me rotacion.
Ndërkohë, drejtori i CIA-s, John Ratcliffe, kishte udhëtuar në fund të gushtit drejt Moskës, ku, sipas raportimeve amerikane që citojnë persona në dijeni të bisedimeve, i kishte paralajmëruar palën ruse që të mos tentonte një sulm në territorin e një vendi anëtar të NATO-s.
Përfundimi kryesor që Evropa po përpiqet të përfshijë nga përvoja e luftës në Ukrainë është se një luftë moderne nuk përcaktohet vetëm nga numri i tankeve, avionëve apo raketave.
Nevojiten rrjete elektrike që vijojnë të funksionojnë pas goditjeve, spitale që mund të përballojnë humbje masive, rrjete alternative komunikimi, transport që mbetet funksional dhe një mekanizëm shtetëror i aftë të funksionojë për një kohë të gjatë nën presion.
Pikërisht kjo është logjika pas kërkesave të reja të NATO-s, qëndrueshmëria politike dhe shoqërore konsiderohet tashmë pjesë e parandalimit. Aleanca argumenton se sa më e vështirë të jetë për një kundërshtar të shkaktojë paralizë në shoqëri dhe në funksionimin e shtetit, aq më i ulët është nxitimi për një sulm të tillë.
Lëvizjet e fundit nuk nënkuptojnë se një konflikt mes Rusisë dhe NATO-s konsiderohet i pashmangshëm. Ato tregojnë, megjithatë, se qeveritë evropiane dhe Aleanca po e konsiderojnë më seriozisht mundësinë e një përshkallëzimi përtej kufijve të Ukrainës, veçanërisht përmes veprimeve të kufizuara, hibride ose të vështira për t’iu atribuar drejtpërdrejt një aktori.
Dhe në këtë ekuacion, korridori i Suwalkit mbetet një nga pikat më të ndjeshme gjeografike të krahut lindor të NATO-s.
