NASA ka zbuluar një krater të ri monumental në sipërfaqen e Hënës, me një diametër prej 222 metrash, më i madh se Koloseu i Romës dhe aktualisht krateri më i madh bashkëkohor i formuar nga impakti i njohur në sistemin diellor, sipas një studimi të publikuar në revistën “Science Advances”.
Krateri u krijua si rezultat i përplasjes së një fragmenti asteroidi ose komete, me madhësi të përafërt me një ndërtesë tre deri në gjashtë kate, i cili goditi Hënën midis 11 prillit dhe 22 majit 2024.
Ngjarja ndodhi në anën e afërt të Hënës, por as teleskopët në Tokë e as ata në hapësirë nuk arritën ta konstatojnë në kohën kur ndodhi.
Orbiteri Hënor i Zbulimit (LRO) i NASA-s, i cili është duke vëzhguar Hënën që prej vitit 2009, arriti të regjistrojë përfundimisht këtë ngjarje të rrallë.
Përmes analizës automatike të imazheve të gjerësisë së gjerë të anijes kozmike, u identifikua krateri i ri në gusht të vitit 2025, dhe më pas imazhet me rezolucion të lartë konfirmuan zbulimin.
I quajtur sipas shkencëtarit të njohur hënor Thomas McGetchin, ky krater ka një gjerësi rreth tre herë më të madhe se mbajtësi i mëparshëm i rekordit të zbuluar nga LRO.
Sipas vlerësimeve, ngjarje të tilla ndodhin afërsisht një herë në 132 vjet, gjë që i jep këtij impakti një karakter tejet të rrallë.
Përplasja ndryshoi në mënyrë të theksuar peizazhin lokal të Hënës.
Sipas studiuesve, pjesë të pluhurit dhe shkëmbinjve u hodhën shumë më larg dhe nën kënde më të mëdha sesa parashikonin modelet ekzistuese, duke krijuar ndryshime që zgjatën deri në më shumë se 1.000 herë rreze krateri.
Një tjetër studim tregoi se një zonë me gjerësi 6.4 kilometra përreth kraterit kishte ndryshime në vetitë termike, duke sugjeruar se impakti kishte liruar dhe shqetësuar shtresën sipërfaqësore të Hënës, të njohur si regoliti, sipas CBS News.
Shkencëtarët theksojnë se ky zbulim ofron një rast unik për të avancuar modelet e tyre mbi ndikimet në Hënë dhe evolucionin e sipërfaqes së saj.
Njohuritë e reja mund të kenë rëndësi edhe për misionet e ardhshme të astronautëve.
NASA synon të hulumtojë se deri ku mund të shpërndahet materiali i hedhur nga impaktet, informacion i cili mund të jetë thelbësor për inxhinierët që projektojnë dhe mbrojnë habitatet e ardhshme hënore. Gjetjet sugjerojnë se sipërfaqja e Hënës mund të ndryshojë më shpejt nga sa është menduar më parë, duke sjellë mundësinë që gjurmët historike të misioneve Apollo mund të varrosen ose të zhduken me kalimin e kohës nga “kopshtaria” e natyrshme hënore.
