Katër ish-drejtues të lartë të UÇK-së u dënuan sot në Hagë. Por përtej pyetjes juridike se çfarë ndodhi gjatë luftës, ekziston një pyetje tjetër: pse u krijua kjo gjykatë, pse pikërisht këta njerëz përfunduan para saj dhe kujt i shërben politikisht rezultati?
Më 16 shtator 2026, Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë shpallën aktgjykimin e shkallës së parë ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit.
Thaçi dhe Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet burgim, Veseli me 18 dhe Selimi me 13. Gjykata i shpalli fajtorë për krime lufte që përfshijnë ndalim arbitrar, trajtim mizor, torturë dhe vrasje, ndërsa nuk i shpalli fajtorë për gjashtë akuzat për krime kundër njerëzimit. Vendimi mund t’i nënshtrohet apelit.
Ky është dimensioni juridik.
Por ekziston edhe dimensioni politik.
Historia e Gjykatës Speciale lidhet me SHBA-në, Bashkimin Evropian, Këshillin e Evropës, Serbinë, raportin e Dick Marty-t, dialogun Kosovë–Serbi, administratën Trump dhe një nga momentet më të çuditshme diplomatike të Ballkanit: publikimin e aktakuzës kundër Thaçit vetëm tri ditë përpara një takimi të planifikuar në Shtëpinë e Bardhë.
Prandaj ia vlen të bëjmë një eksperiment.
Jo të pretendojmë se ekziston një komplot i provuar, por të ndërtojmë disa hipoteza politike mbi faktet që tashmë i dimë.
Sepse ndonjëherë problemi me teoritë konspirative nuk është se çdo element i tyre është i rremë. Problemi është se ato lidhin fakte reale me motive që nuk mund të provohen.
Gjykata që Kosova e krijoi nën presionin e aleatëve të saj
Për të kuptuar Hagën e sotme duhet të kthehemi në vitin 2011.
Atë vit, Këshilli i Evropës miratoi raportin e hartuar nga senatori zviceran Dick Marty. Raporti ngrinte akuza të rënda për ndalime, trajtim çnjerëzor, zhdukje dhe madje pretendime për trafik organesh që lidhnin individë të UÇK-së me ngjarje gjatë dhe pas luftës.
Pas raportit u krijua një Task Forcë Speciale Hetimore e mbështetur nga BE-ja.
Në vitin 2015, Kuvendi i Kosovës ndryshoi Kushtetutën dhe miratoi ligjin që krijoi Dhomat e Specializuara.
Formalisht, është një gjykatë e Kosovës.
Por fizikisht është në Hagë.
Gjyqtarët, prokurorët dhe stafi janë ndërkombëtarë. Financimi vjen nga Bashkimi Evropian dhe shtete kontribuuese si SHBA-ja, Kanadaja, Norvegjia, Zvicra dhe Turqia.
Dhe presioni amerikan për krijimin e saj nuk ishte sekret.
Në korrik 2015, Victoria Nuland, atëherë ndihmëssekretare amerikane e Shtetit, deklaroi publikisht në Prishtinë se SHBA-ja e mbështeste fuqishëm krijimin e Gjykatës Speciale.
Këtu lind pyetja e parë.
Nëse SHBA-ja ishte aleati kryesor i UÇK-së në vitin 1999 dhe mbështetësi kryesor ndërkombëtar i shtetit të Kosovës pas luftës, pse Uashingtoni mbështeti kaq fort një gjykatë që do të hetonte pikërisht drejtues të UÇK-së?
Hipoteza 1: Perëndimit i duhej të ndante Kosovën nga individët që drejtuan luftën
Një shpjegim është relativisht i thjeshtë.
Për SHBA-në dhe Evropën, mbrojtja e ndërhyrjes së NATO-s në 1999 dhe mbrojtja e çdo veprimi të çdo drejtuesi të UÇK-së janë dy gjëra të ndryshme.
Në këtë logjikë:
**Kosova si shtet mund të mbështetet.**
**Ndërhyrja e NATO-s mund të mbrohet.**
**Por individë të caktuar mund të ndiqen penalisht.**
Madje kjo mund t’i shërbejë argumentit perëndimor.
Në vend që Serbia dhe Rusia të thonë se Perëndimi i dha imunitet palës që mbështeti, ekzistenca e një gjykate të tillë lejon SHBA-në dhe BE-në të thonë se përgjegjësia penale është individuale dhe nuk varet nga pala që fitoi luftën.
Vetë Dhomat e Specializuara theksojnë se mandati i tyre ka të bëjë me përgjegjësinë e individëve, jo me gjykimin e UÇK-së si organizatë apo të një komuniteti etnik.
Nuk ekziston provë publike që SHBA-ja apo BE-ja kanë diktuar vendimin e gjyqtarëve.
Por ekziston një fakt i pakontestueshëm: pa mbështetjen dhe presionin politik perëndimor, Gjykata Speciale në formën që njohim sot vështirë se do të ekzistonte.
24 qershor 2020: koincidenca që vazhdon të prodhojë teori
Nëse ka një moment në të gjithë këtë histori që meriton vëmendje të veçantë, është qershori i vitit 2020.
Administrata e Donald Trump po përpiqej të sillte në Uashington Hashim Thaçin dhe Aleksandar Vuçiçin.
Takimi ishte planifikuar për 27 qershor 2020 në Shtëpinë e Bardhë, nën ndërmjetësimin e Richard Grenell.
Pastaj ndodhi diçka e jashtëzakonshme.
Më 24 qershor, vetëm tri ditë para takimit, Zyra e Prokurorit të Specializuar bëri publike se kishte paraqitur aktakuzë kundër Thaçit dhe Veselit.
Thaçi ishte nisur drejt SHBA-së. Ai ndërpreu udhëtimin.
Më pas edhe kryeministri Avdullah Hoti anuloi pjesëmarrjen dhe takimi i 27 qershorit u rrëzua.
Ky nuk është konspiracion.
Kjo është kronologjia.
Konspiracioni fillon te pyetja:
Pse u publikua pikërisht atëherë?
Prokuroria dha shpjegimin e saj: njoftimi i pazakontë para konfirmimit të aktakuzës lidhej me pretendimet se Thaçi dhe Veseli kishin ndërmarrë veprime për të penguar ose minuar punën e gjykatës.
Por pasoja politike ishte e padiskutueshme.
Takimi i Shtëpisë së Bardhë u anulua.
Dhe Thaçi nuk u kthye më kurrë në të njëjtin pozicion negociues.
–
Hipoteza 2: A u ndërpre një marrëveshje e madhe Thaçi–Vuçiç?
Kjo është ndoshta pyetja politike më intriguese që ka mbetur nga viti 2020.
Prej vitesh qarkullonin diskutime për një zgjidhje të madhe Kosovë–Serbi, përfshirë ide për korrigjim kufijsh apo shkëmbime territoriale.
Thaçi ishte një nga figurat kryesore të dialogut.
Vuçiç ishte pala tjetër.
Administrata Trump dëshironte një sukses të politikës së jashtme dhe Richard Grenell po zhvillonte një kanal amerikan të dialogut.
Në të njëjtën kohë, brenda Evropës kishte rezerva të forta ndaj ndryshimit të kufijve në Ballkan.
Pastaj, tri ditë përpara takimit të Uashingtonit, Thaçi doli praktikisht jashtë lojës.
Nga këtu lind teoria:
Po sikur marrëveshja që po përgatitej në Uashington të ishte e papranueshme për aktorë të tjerë ndërkombëtarë?
Po sikur publikimi i aktakuzës ta ketë ndalur atë proces?
Fakti se aktakuza e ndryshoi menjëherë procesin diplomatik është i dokumentuar.
Ajo që nuk është provuar është se dikush brenda BE-së, Gjermanisë apo institucioneve të drejtësisë e orkestroi publikimin për të sabotuar administratën Trump.
Ky është ndryshimi mes një fakti të pazakontë dhe një konspiracioni të provuar.
Por koincidenca mbetet një nga episodet më të rëndësishme për këdo që studion prapaskenat politike të procesit.
Hipoteza 3: Gjykata nisi nga një narrativë, por përfundoi duke gjykuar një tjetër
Ekziston edhe një paradoks tjetër.
Një nga elementet që e bëri raportin e Dick Marty-t botërisht të famshëm ishin pretendimet për trafik organesh.
Por aktakuza operative në procesin Thaçi–Veseli–Selimi–Krasniqi përmbante gjashtë akuza për krime kundër njerëzimit dhe katër për krime lufte; trafikimi i organeve nuk ishte një prej tyre.
Kjo krijon një argument politik që kritikët e Gjykatës mund ta përdorin:
institucioni u krijua pas një raporti me pretendime jashtëzakonisht eksplozive, por një nga pretendimet që dominoi perceptimin publik nuk ishte pjesë e këtij gjykimi.
Nga ana tjetër, mandati i Gjykatës nuk kufizohet vetëm te pretendimi për organet. Ai përfshin krime të tjera të lidhura me raportin e Këshillit të Evropës dhe hetimet që pasuan.
Prandaj, fakti që trafikimi i organeve nuk ishte pjesë e këtij aktgjykimi nuk e zhbën juridikisht mandatin e Gjykatës.
Por politikisht është një element që do të vazhdojë të diskutohet.
Hipoteza 4: Serbia nuk e kontrolloi Gjykatën, por mund të jetë një nga përfitueset më të mëdha diplomatike
Për Serbinë, vendimi i sotëm krijon një instrument të fuqishëm diplomatik.
Beogradi zhvillon prej vitesh një fushatë ndërkombëtare kundër njohjes së Kosovës dhe kundër anëtarësimit të saj në organizata ndërkombëtare.
Vetë Ministria e Jashtme serbe ka folur publikisht për fushatën për të bindur shtete të tërheqin ose pezullojnë njohjen e Kosovës dhe për veprimtarinë e saj diplomatike në Afrikë dhe vende të tjera.
Vendimi i Hagës i jep Beogradit një narrativë të re: “Nuk janë vetëm institucionet serbe që akuzojnë drejtues të UÇK-së. Një gjykatë e krijuar sipas ligjit të Kosovës dhe e financuar kryesisht nga aleatët perëndimorë ka dhënë dënime.”
Kjo mund të përdoret në lobim diplomatik, sidomos në shtete që ende nuk e njohin Kosovën ose ku Prishtina dhe Beogradi konkurrojnë për mbështetje.
Kjo nuk provon se Serbia ka kontrolluar procesin.
Të përfitosh nga një vendim nuk do të thotë se e ke prodhuar atë.
Por nga pikëpamja diplomatike, Beogradi ka arsye ta përdorë.
Hipoteza 5: Rusia merr një dhuratë propagandistike kundër NATO-s
Rusia ka një marrëdhënie interesante me çështjen e Kosovës.
Moska vazhdimisht kundërshton pavarësinë e Kosovës.
Por në të njëjtën kohë Vladimir Putin ka përdorur pikërisht precedentin e Kosovës për të argumentuar në favor të veprimeve ruse në territore të Ukrainës.
Në fjalimin e tij të 18 marsit 2014 për Krimenë, Putin iu referua drejtpërdrejt “precedentit të Kosovës”, duke argumentuar se Perëndimi kishte krijuar vetë një precedent për shkëputjen e një territori pa miratimin e qeverisë qendrore.
Kosova, pra, ka qenë për vite pjesë e arsenalit argumentues të Kremlinit.
Vendimi i sotëm i shton një element të ri propagandistik.
Rusia mund të ndërtojë narrativën:
NATO bombardoi Jugosllavinë.
Perëndimi mbështeti politikisht UÇK-në.
Drejtues të saj u bënë më pas udhëheqës të Kosovës.
Dhe dekada më vonë disa prej tyre u dënuan për krime lufte nga një gjykatë që financohet edhe nga aleatët e NATO-s.
Kjo nuk ndryshon automatikisht legjitimitetin juridik të ndërhyrjes së NATO-s në vitin 1999.
Por është material propagandistik pothuajse ideal për Moskën.
Dhe në luftën moderne gjeopolitike, narrativat kanë rëndësi pothuajse sa vetë ngjarjet.
Hipoteza 6: Eliminimi politik i gjeneratës së vjetër të Kosovës
Ekziston edhe një efekt tjetër që nuk duhet anashkaluar.
Thaçi, Veseli, Krasniqi dhe Selimi nuk ishin vetëm figura ushtarake.
Ata përfaqësonin një pjesë të elitës që dominoi politikën e Kosovës pas luftës.
Thaçi ishte kryeministër dhe president.
Veseli drejtoi PDK-në dhe Kuvendin.
Krasniqi ishte kryetar i Kuvendit.
Selimi ishte një nga figurat më të njohura të UÇK-së dhe më pas pjesë e politikës kosovare.
Kur Thaçi u arrestua dhe dha dorëheqjen nga Presidenca në vitin 2020, një epokë politike praktikisht filloi të mbyllej.
Kjo krijon një tjetër teori:
Gjykata Speciale realizoi atë që procesi politik kosovar nuk e kishte realizuar plotësisht: largimin e gjeneratës themeluese të UÇK-së nga qendra e pushtetit.
Kjo është një pasojë e procesit.
Nuk është provë se procesi u krijua për këtë qëllim.
Madje kronologjia e gjykimit është e gjatë dhe e dokumentuar: procesi filloi në prill 2023, procedura e provave u mbyll në dhjetor 2025, deklaratat përmbyllëse u zhvilluan në shkurt 2026 dhe data e aktgjykimit u caktua publikisht më 1 korrik 2026.
Por efekti politik është real: Kosova e vitit 2026 ka një elitë politike shumë të ndryshme nga ajo e viteve 2008–2020.
Lufta e ardhshme nuk do të zhvillohet vetëm në sallën e gjyqit
Vendimi i sotëm nuk e mbyll historinë.
Ai hap një tjetër.
Dhe ajo mund të jetë kryesisht diplomatike.
Që në maj 2026, Avokati i Popullit i Kosovës i dërgoi një raport kritik mbi Dhomat e Specializuara Sekretarit amerikan të Shtetit Marco Rubio, Departamentit amerikan të Drejtësisë dhe qeverive që kontribuojnë financiarisht në Gjykatë.
Raporti iu dërgua gjithashtu Ursula von der Leyen, Kaja Kallas, Roberta Metsola dhe institucioneve të tjera ndërkombëtare.
Pra lobimi nuk është një hipotezë.
Ai tashmë ekziston.
Pas aktgjykimit, fokusi mund të zhvendoset te procesi i apelit, standardet e provave, kohëzgjatja e paraburgimit, të drejtat e të akuzuarve, dëshmitarët dhe vetë legjitimiteti politik i institucionit.
Paralelisht, Serbia mund ta përdorë vendimin në fushatën e saj diplomatike.
Rusia mund ta përdorë kundër NATO-s.
Kosova do të ketë interes të insistojë se përgjegjësia e individëve nuk është gjykim ndaj UÇK-së si tërësi.
Ndërsa SHBA-ja dhe BE-ja kanë interes të ruajnë një vijë të ngjashme: mbështetja për Kosovën dhe përgjegjësia penale individuale nuk përjashtojnë njëra-tjetrën.
Pyetja që mbetet: Ndoshta gabimi është ta shohim historinë vetëm në dy ekstreme.
Njëra palë thotë:
“Gjithçka është drejtësi, politika nuk ka asnjë rol.”
Tjetra thotë:
“Gjithçka është konspiracion kundër Kosovës.”
Historia reale mund të jetë shumë më komplekse.
Gjykata mund të funksionojë me procedura juridike dhe njëkohësisht të ketë lindur nga një proces thellësisht politik.
Prokurorët dhe gjyqtarët mund të marrin vendime individualisht dhe në të njëjtën kohë vendimet e tyre mund të prodhojnë pasoja të mëdha gjeopolitike.
Serbia mund të mos ketë kontrolluar Gjykatën, por të përfitojë nga rezultati.
Rusia mund të mos ketë pasur asnjë rol në proces, por ta shfrytëzojë atë.
SHBA-ja mund të mbështesë Kosovën dhe njëkohësisht të mbështesë gjykimin e ish-drejtuesve të saj.
Dhe Thaçi mund të jetë larguar nga tavolina e negociatave në qershor 2020 për arsye juridike, ndërkohë që largimi i tij ndryshoi në mënyrë dramatike një proces politik ndërkombëtar.
Kjo është arsyeja pse 24 qershori 2020 mbetet ndoshta data më interesante e gjithë kësaj historie.
Tri ditë përpara se Thaçi dhe Vuçiç të takoheshin në Shtëpinë e Bardhë, aktakuza u bë publike.
Gjashtë vjet më vonë, Thaçi dënohet me 25 vjet burg.
Mes këtyre dy datave ndodhet një histori ku ndërthuren drejtësia, diplomacia, lufta për narrativën e vitit 1999, interesat e SHBA-së dhe BE-së, politika e Serbisë dhe propaganda ruse.
Nëse ka një “konspiracion”, provat publike nuk mjaftojnë sot për të thënë se kush e projektoi apo nëse ekzistoi fare.
Por ka mjaftueshëm fakte për të thënë diçka tjetër:
Vendimi i Hagës nuk është vetëm një çështje penale. Është një ngjarje që mund të ndikojë për vite mënyrën se si interpretohet politikisht lufta e Kosovës, UÇK-ja dhe vetë historia e ndërhyrjes perëndimore në Ballkan.
