Kraja është një nga ato treva që të bind se natyra nuk ka kursyer asgjë: liqeni i Shkodrës, mali i Rumisë, toka pjellore, pyjet, burimet ujore dhe një pasuri e jashtëzakonshme historike e kulturore. Megjithatë, sot përballë kësaj pasurie qëndron një problem i madh: boshatisja.
Në shumë fshatra, shtëpitë po mbyllen, shkollat kanë gjithnjë e më pak nxënës, tokat mbeten të papunuara dhe mosha mesatare e banorëve rritet. Nëse kjo prirje vazhdon, rrezikojmë që disa prej këtyre vendbanimeve të mbeten vetëm në kujtesën e atyre që janë larguar.
Por Kraja nuk ka nevojë për mëshirë. Ka nevojë për një plan.
Më e rëndësishmja është krijimi i mundësive për të rinjtë. Bujqësia, blegtoria, bletaria, bimët mjekësore dhe prodhimet tradicionale mund të kthehen në burime të qëndrueshme të ardhurash, nëse shoqërohen me financim, treg dhe mbështetje institucionale. Një i ri duhet të ketë mundësinë të zgjedhë të ndërtojë të ardhmen në vendlindje, jo të detyrohet të largohet për të gjetur punë.
Kjo nuk mund të ndodhë pa infrastrukturë. Rrugë të mira, furnizim të qëndrueshëm me ujë, internet të shpejtë dhe shërbime publike funksionale janë tashmë nevoja bazë. Zhvillimi rural nuk mund të ndërtohet mbi mungesën e këtyre shërbimeve.
Turizmi është një tjetër mundësi që Kraja duhet ta shfrytëzojë. Ajo ka pikërisht atë që kërkojnë gjithnjë e më shumë vizitorë: natyrë, qetësi, ushqim tradicional, peizazhe dhe histori. Shtëpitë karakteristike mund të kthehen në bujtina, shtigjet në itinerare për ecje e çiklizëm, ndërsa hapësirat pranë liqenit mund të zhvillohen për aktivitete sportive dhe rekreative. Në këtë mënyrë, turizmi nuk do të ishte thjesht një numër vizitorësh, por një mundësi reale punësimi për banorët vendas.
Një forcë tjetër e Krajës është diaspora. Shumë krajanë që jetojnë jashtë kanë ruajtur lidhjen me vendlindjen dhe kanë krijuar eksperiencë, kapital dhe njohuri që mund të shërbejnë për zhvillimin e saj. Sfida është që kjo lidhje të mos mbetet vetëm emocionale, por të kthehet në investime, projekte dhe bashkëpunime konkrete.
Po aq e rëndësishme është edhe ruajtja e identitetit. Traditat, veshjet, këngët, vallet, artizanati, objektet e kultit, shkollat dhe historia lokale janë pjesë e pasurisë që e dallon Krajën. Ato duhen dokumentuar, promovuar dhe përcjellë te brezat e rinj, në mënyrë që zhvillimi të mos vijë në kurriz të identitetit.
Rikthimi i jetës në Krajë nuk mund të jetë një premtim i radhës. Duhet të jetë një projekt afatgjatë, me financim, përgjegjësi të qarta dhe rezultate që maten.
Sepse Kraja nuk është një territor pa potencial. Përkundrazi. Ka tokën, natyrën, historinë, traditën dhe njerëzit. Ka edhe një diasporë që mund të jetë një partner i rëndësishëm.
Ajo që mungon është bashkimi i këtyre burimeve në një vizion të vetëm.
Nëse arrijmë ta bëjmë Krajën një vend ku të rinjtë mund të jetojnë, punojnë dhe ndërtojnë familjet e tyre, atëherë nuk kemi ringjallur vetëm një krahinë. Kemi ruajtur një pjesë të rëndësishme të trashëgimisë shqiptare dhe kemi siguruar që ajo të mos mbetet vetëm një kujtim i brezave që ikën.
