Në vitet e fundit, mafia shqiptare ka forcuar në mënyrë progresive praninë e saj në të gjithë Evropën, duke u bërë, sipas gjetjeve të shumta hetimore, një nga nxitësit kryesorë të trafikut të drogës. Në Mbretërinë e Bashkuar në veçanti, ata kontrollojnë një pjesë të konsiderueshme të qendrave të trafikimit të drogës, duke u vendosur si lojtarë kyç edhe në trafikun global të kokainës. Zgjerimi i tyre nuk kufizohet vetëm në aktivitetin tradicional kriminal, por ndikon edhe në mënyrë strukturore në sferat ekonomike dhe financiare, duke e bërë kërcënimin më kompleks dhe potencialisht më të vështirë për t’u kundërshtuar.
Intervista:
Profesor Musacchio, sa pushtet kanë aktualisht mafiat shqiptare në Evropë?
Mafia shqiptare komandon sasi të mëdha kapitali dhe, kur është e mundur, mund të mbështetet në mbështetjen dhe mbulimin institucional. Në shumë rrethana, ato kanë mësuar të shmangin përdorimin e dhunës, ose të paktën të zvogëlojnë dukshmërinë e saj, duke favorizuar mjete më “efektive” dhe më pak të ekspozuara, siç janë korrupsioni dhe infiltrimi indirekt. Përvetësimi i teknologjive moderne të informacionit u lejon atyre të përmirësojnë logjistikën, komunikimin dhe koordinimin midis grupeve të ndryshme, duke zvogëluar mundësinë e përgjimit. Ndryshe nga organizatat e tjera që investojnë kryesisht në vendet pritëse ose ekonomitë e huaja, grupet kriminale shqiptare duket se janë të orientuara drejt pastrimit të të ardhurave të tyre në industri dhe sektorë të ndryshëm biznesi në vendin e tyre të origjinës. Ky model u lejon atyre të transformojnë me shpejtësi kapitalin e paligjshëm në aktivitete në dukje të ligjshme, duke forcuar aftësinë e tyre për të depërtuar në Evropë dhe në pjesën tjetër të botës. Rezultati është një rritje e fuqisë ekonomike dhe, rrjedhimisht, aftësia për të ndikuar në rrjetet tregtare, logjistike dhe, në disa raste, në rrjetet politike lokale.
A është Shqipëria aktualisht e aftë të kundërshtojë evolucionin e mafies aktuale?
Nuk besoj se është plotësisht e aftë ta bëjë këtë, veçanërisht duke pasur parasysh nivelin e lartë të korrupsionit në vend, siç dëshmohet nga indeksi CPI i Transparency International. Në një kontekst të tillë, edhe masat teknikisht të shëndosha rrezikojnë të humbasin efektivitetin për shkak të zbatimit të dobët dhe
Dobësitë në mekanizmat e kontrollit dhe shtypjes. Sistemi penal kërkon forcim konkret. Aktualisht, ai duket se nuk është zhvilluar mjaftueshëm dhe nuk është i përshtatshëm për dinamikën e re operative të mafies shqiptare, e cila nuk mbështetet më në qasjet tradicionale, por shfrytëzon lidhjet midis krimit dhe sektorëve politikë, ekonomikë dhe financiarë. Dobësia kryesore qëndron pikërisht në aftësinë për të adresuar këto kryqëzime, shpesh të padukshme për publikun dhe të vështira për t’u provuar në gjykatë. Nevojiten masa më efektive në lidhje me sekuestrimin dhe konfiskimin e pasurive të paligjshme, me një strategji të qëndrueshme dhe të vazhdueshme. Është gjithashtu e përshtatshme të futet një sistem i ngjashëm me regjimin e izolimit të parashikuar nga Neni 41 bis, duke siguruar izolimin total të të burgosurve veçanërisht të rrezikshëm për të parandaluar komunikimet e jashtme me grupet kriminale. Në të njëjtën kohë, është e nevojshme të përmirësohet efikasiteti dhe integriteti i sistemit gjyqësor, duke e mbrojtur atë nga korrupsioni dhe ndikimi politik. Një tjetër levë kyçe është forcimi i institucionit të bashkëpunëtorëve me drejtësinë, duke inkurajuar kështu bashkëpunimin dhe duke rritur kapacitetin hetimor. Deklaratat fillestare nga bashkëpunëtorët shqiptarë, të cilat janë bërë tashmë, po kontribuojnë në rritjen e nivelit të hetimeve dhe arrestimeve, duke treguar një rrugë të mundshme për të konsoliduar provat.
Vite më parë, ju e përkufizuat Shqipërinë si një “narko-shtet”: a e konfirmoni ende tezën tuaj?
Po. Sipas mendimit tim, trajektorja kriminale e organizatave shqiptare konfirmon një konsolidim progresiv. Grupet shqiptare me sa duket filluan me trafikimin e marijuanës dhe më vonë kaluan në heroinë, falë pjesërisht lidhjeve me mafian turke. Më vonë, ato u vendosën si ndërmjetës ndërkombëtarë në tregun e kokainës, duke u bërë qendra kryesore në sistemin e trafikimit. Të ardhurat nga këto aktivitete kanë rritur si fuqinë ekonomike ashtu edhe atë politike të organizatave shqiptare. Kjo gjithashtu nxjerr në pah ngjashmëritë me ‘Ndranghetën, jo vetëm në aspektin e logjikës relacionale, por edhe në aspektet kulturore dhe organizative: nga tradita familjare te kodet e ngurta të sjelljes bazuar në besën, ose ndjenjën e nderit dhe mbajtjen e fjalës së dhënë. Kësaj i shtohet edhe aftësia për të infiltruar në strukturën ekonomike dhe financiare dhe për të ndikuar në sektorin politik dhe administrativ. Me fjalë të tjera, krimi nuk kufizohet vetëm në sferën ilegale, por tenton të strukturohet si një forcë ndikimi.
Në Evropë, ku shtrihen tentakulat e tij?
Do të thoja pothuajse kudo, me një prani veçanërisht të rëndësishme në qendrat kryesore tregtare dhe logjistike. Është e pranishme, për shembull, në portet e Roterdamit, Antverpit dhe Hamburgut. Për sa i përket kontrollit të tregut, ajo kontrollon një pjesë të madhe të kokainës së shitur në Evropë, dhe në Londër, kontrollon pothuajse të gjitha qendrat e trafikimit të drogës. Sipas analizave hetimore dhe gjyqësore, kjo organizatë po rrit në mënyrë eksponenciale ndikimin e saj ndërkombëtar. Ky konsolidim i kontrollit përfshin rrugët e trafikimit, veçanërisht në sektorët e drogës, prostitucionit dhe armëve. Forca e modelit kriminal qëndron gjithashtu në strukturën e tij “të paprekshme”, të mbështetur nga lidhjet sinergjike me grupe të tjera transnacionale. Në këtë mënyrë, klanet shqiptare kanë arritur të depërtojnë në tregjet ligjore dhe të paligjshme, duke rritur ndikimin e tyre jo vetëm në Shqipëri, por edhe në Evropë dhe pjesë të tjera të botës.
Sa drogë shqiptare, në përqindje, arrijnë të kapin autoritetet italiane të kontrollit pas hyrjes?
Është e vështirë të përcaktohet me saktësi përqindja e narkotikëve të sekuestruar, pasi statistikat mund të ndryshojnë në bazë të rrugëve, metodave të fshehjes dhe evolucionit të teknikave kriminale. Megjithatë, disa statistika të besueshme gjyqësore sugjerojnë një fakt domethënës: nga dhjetë dërgesa, vetëm një ose dy kapen, ndërsa tetë ose nëntë të tjerat arrijnë në destinacionin e tyre. Ky skenar tregon jo vetëm boshllëqe operacionale, por edhe nevojën për të forcuar analizën parandaluese, bashkëpunimin midis vendeve dhe inteligjencën financiare.
Çfarë marrëdhëniesh ka mafia shqiptare me mafien italiane?
Mafia shqiptare është bërë partnere komerciale e ‘Ndranghetës dhe, falë këtyre lidhjeve, është vendosur në Amerikën Latine, veçanërisht në Ekuador, Peru, Kolumbi dhe Brazil. Në të njëjtën kohë, ato mbajnë marrëdhënie me organizata të mëdha kriminale transnacionale që veprojnë në Evropë, Amerikën e Veriut dhe Amerikën e Jugut. Gjithashtu thuhet se ka një interes në rritje në tregjet aziatike dhe australiane, në përputhje me kërkimin e mundësive të reja fitimi dhe rrugëve alternative. Në kontekstin evropian, më pak se 2% e aseteve të fituara në mënyrë të paligjshme konfiskohen. Si pasojë, shumica e kapitalit mund të hyjë në ekonominë ligjore me lehtësi të konsiderueshme. Prandaj, duhet bërë më shumë, duke përfshirë standardizimin e kundërmasave në të gjitha sistemet e ndryshme gjyqësore dhe administrative. Në veçanti, do të ishte thelbësore të synoheshin lehtësuesit dhe ndërmjetësit, të cilët shpesh janë çelësi në riinvestimin e kapitalit mafioz.
Sipas mendimit tuaj, kur u bë mafia shqiptare e fuqishme?
Ishte viti 2005 kur shkrova për herë të parë për nivelin e lartë të kërcënimit që përbënin bandat shqiptare. Sot, ato nuk janë më të njëjtat siç ishin dikur, të lidhura me dinamika më lokale, siç janë vjedhjet nga vilat në rajonet veriore. Me kalimin e viteve, bandat shqiptare janë vendosur fort në rrjetin ndërkombëtar të trafikimit të drogës, duke u transformuar në një fuqi ekonomike dhe financiare. Ky ndryshim është i dukshëm edhe në investimet e bëra në Shqipëri, të cilat duket se po transformojnë fytyrën e disa qyteteve, duke përfshirë Tiranën, Durrsin, Sarandën, Elbasanin dhe Vlorën. Duke parë përpara, ky proces forcon kapacitetin e kontrollit, rezistencën dhe rekrutimin, duke krijuar një cikël në të cilin ekonomia e paligjshme ushqen atë në dukje ligjore.
Në Romë, “kolona” shqiptare e kriminelëve të rëndë thuhet se ka vrarë, shitur dhe torturuar, përveç importimit të toneve kokainë, megjithatë nuk janë raportuar dënime për krime të lidhura me mafian. Sa prapa jemi në luftën kundër krimit të organizuar, madje edhe në aspektin gjyqësor?
Jemi shumë prapa, veçanërisht në luftimin e mafias jo-vendase, e cila vazhdon të nënvlerësohet. Në rastin e grupeve shqiptare, unë besoj se ato posedojnë të gjitha karakteristikat e mafies sonë: kontrollin territorial, veçanërisht në rajonet qendrore dhe veriore, dhe aftësinë për të ofruar shërbime që garantojnë siguri dhe mbrojtje. Këtyre elementëve u shtohet një nivel në rritje i konsensusit, i nxitur nga menaxhimi i marrëdhënieve të dobishme dhe ndërtimi i rrjeteve të ndikimit. Një faktor tjetër vendimtar është prania e një konspiracioni të thellë heshtjeje, i cili e bën më të vështirë zbulimin e provave. Në të njëjtën kohë, po zhvillohen marrëdhënie gjithnjë e më të ngushta me biznesmenë, politikanë dhe profesionistë, duke rezultuar në një rrëmujë interesash ekonomike dhe krimi që kërkon përgjigje gjyqësore më të shpejta, koordinim hetimor më efektiv dhe mjete vërtet efektive për parandalimin e aseteve.
*Vincenzo Musacchio, profesor i strategjive kundër krimit të organizuar dhe profesor i asociuar në Institutin Rutgers për Studime Kundër Korrupsionit në Universitetin Rutgers-Newark, është i njohur për përkushtimin e tij në luftën kundër organizatave mafioze dhe për trajnimin e tij në fusha që lidhen me kulturën e ligjshmërisë. Ai ka dhënë mësim në të drejtën penale në disa universitete italiane dhe në Shkollën e Arsimit të Lartë të Presidencës së Këshillit të Ministrave në Romë. Aktualisht ai jep kurse në Shtetet e Bashkuara, duke u mësuar teknikat e hetimit antimafia anëtarëve të forcës policore, përfshirë Policinë Metropolitane të Nju Jorkut. Ai është një studiues i pavarur dhe anëtar i plotë i Shkollës së Lartë të Studimeve Strategjike mbi Krimin e Organizuar në Institutin Mbretëror të Shërbimeve të Bashkuara (RUSI) në Londër. Ai studioi me Giuliano Vassalli dhe bashkëpunoi me Antonino Caponnetto. Ai e përqendron kërkimin e tij në kriminologjinë e organizatave mafioze dhe trafikun ndërkombëtar të drogës. Ai është krijuesi i programeve edukative, të tilla si projekti “Legality: Common Good”, në shkolla të të gjitha niveleve. Ai shfaqet rregullisht në programet televizive kombëtare të RAI-t, si “Presa Diretta”, “Newsroom” dhe “Report”, si dhe në media të tjera lajmesh kombëtare dhe lokale, duke komentuar mbi çështje që lidhen me mafian dhe krimin. Ai ka shkruar libra dhe artikuj të shumtë mbi të drejtën penale dhe kriminologjinë. Në vitin 2019, në Casal di Principe, ai u vlerësua me një Çmim të Veçantë në Çmimin Kombëtar “Don Giuseppe Diana” nga familja e priftit të vrarë nga Camorra. Më 27 dhjetor 2022, Presidenti i Republikës i dha atij nderin e Kalorësit të Urdhrit të Meritës së Republikës Italiane. Puna e tij kundër mafias ka çuar në kërcënime me vdekje, por këto kërcënime nuk e kanë ndaluar punën e tij antimafia.
