Grerëzat duken në mënyrë të çuditshme të rralla në të gjithë Mbretërinë e Bashkuar këtë verë dhe moti jashtëzakonisht ekstrem mund të jetë pjesërisht fajtor.
Vera mund të jetë e mrekullueshme derisa shfaqet një grerëz. Qoftë si një vizitore bezdisëse në piknik, qoftë si një mysafire e paftuar në papafingo, grerëzat e zakonshme shoqërore janë po aq pjesë e verës sonë sa festivalet, kremi kundër diellit dhe dëshpërimi në rritje për mënyrën se si t’i argëtojmë fëmijët që kanë harruar se si është të mërzitesh.
Por vera e vitit 2026 po thyen normalen dhe duket se nuk ka shumë grerëza. Si biolog i grerëzave, e kam vënë re këtë në mënyrë të theksuar, sepse studentët e mi kanë nevojë për grerëza për eksperimentet e tyre dhe ne thjesht nuk po arrijmë t’i gjejmë.
Një tjetër shenjë se diçka nuk shkon është mungesa e lajmeve për grerëzat në media. Grerëzat priren të jenë më aktive në mot më të ngrohtë. Kolonitë e tyre rriten më shpejt dhe bëhen më të mëdha dhe përfundojnë duke u bërë lajm për shkak se shqetësojnë njerëzit. Në këtë periudhë të vitit të kaluar gjithashtu me një pranverë të ngrohtë dhe një verë të nxehtë mediat ishin të mbushura me lajme për “mësymje grerëzash”. Tani, edhe profesionistët e kontrollit të dëmtuesve më thonë se është një vit i qetë, me shumë pak kërkesa për heqjen e foleve të grerëzave.
Duhet pranuar se këto janë dëshmi anekdotike dhe jo të dhëna: Sondazhi i Madh i Grerëzave i vetmi sondazh kombëtar për monitorimin e grerëzave ende nuk ka filluar marrjen e mostrave këtë verë. Por shenjat nuk janë të mira.
Nëse të dhënat e mbështesin këtë, mungesa e tyre më shqetëson shumë, sepse pavarësisht nëse i duam apo i urrejmë grerëzat janë të rëndësishme në ekosisteme si kontrolluese të dëmtuesve, pjalmuese dhe dekompozuese.
Pra, çfarë po ndodh?
Pranvera nisi mirë për grerëzat. Në pranverën e ngrohtë dhe të thatë, një numër i madh mbretëreshash të reja u zgjuan nga letargjia për të filluar foletë e tyre të vetme, duke kryer vetë të gjitha proceset e ndërtimit të folesë, vendosjes së vezëve, kërkimit të ushqimit dhe rritjes së pasardhësve.
Kjo periudhë e themelimit të folesë është një kohë e rrezikshme. Megjithatë, nëse një mbretëreshë e re mbijeton derisa pasardhësit e saj të parë të dalin si punëtore të rritura, atëherë shanset janë në favor të saj, pasi ajo nuk ka më nevojë të ndërmarrë kërkime të rrezikshme për ushqim.
Por pranvera e vitit 2026 ishte e çuditshme: fillimi i ngrohtë dhe i thatë duhej të ishte i favorshëm. Moti i ngrohtë dhe i thatë në pranverë rrit mundësinë që një fole të mbijetojë, pasi siguron një furnizim të mirë me nektar për mbretëreshën që të zhvillojë vezoret e saj dhe një numër të mirë gjahu për të ushqyer pasardhësit. Por ne përjetuam temperatura të paprecedenta për atë periudhë të vitit, të ndërprera nga ditë të ftohta e të lagështa dhe të pasuara nga net papritur të ftohta.
Ekstreme të tilla të motit mund t’i kenë bërë mbretëreshat të braktisin foletë e tyre ose të ngordhin, duke e reduktuar bollëkun fillestar të mbretëreshave në pranverë në një popullatë më modeste.
Toleranca ndaj temperaturës
Dhe më pas erdhi vala e të nxehtit. Dhe një tjetër. Dhe një tjetër.
Disa insekte mund të përfitojnë nga kjo. Organizata për mbrojtjen e kafshëve të egra Butterfly Conservation shpreson se viti 2026 mund të jetë një “verë e jashtëzakonshme për fluturat”, sepse ditët e ngrohta dhe të thata nënkuptojnë kërkim të pandërprerë të ushqimit, çiftëzim dhe vendosje vezësh.
Por të gjitha insektet kanë një tolerancë termike të quajtur maksimumi termik kritik (CTmax). Nëse tejkalohet CTmax-i i tyre, insektet pësojnë dehidratim, spazma muskulore dhe përfundimisht mpirje.
Për bletët e mjaltit, kjo është rreth 49°C – gjë që mund të duket si një temperaturë e lartë, megjithatë sipërfaqet e tokës tejkaluan 50°C gjatë valëve të të nxehtit në Mbretërinë e Bashkuar këtë verë.
Por temperatura nuk ka nevojë të arrijë CTmax-in e një kafshe për të ndikuar në produktivitetin dhe sjelljen e saj. Për shembull, aftësitë njohëse të bletëve të egra dhe efikasiteti i tyre në kërkimin e ushqimit dëmtohen nga valët e të nxehtit prej 32°C.
Bumblebee Conservation Trust ngriti shqetësime se viti 2026 mund të përkeqësojë prirjen e rënies së popullatave të bletëve të egra, pasi lulet thahen dhe bletët nuk arrijnë të kërkojnë ushqim në mënyrë efikase.
Mendohet se grerëzat janë mjaft rezistente ndaj motit ekstrem. Ato janë ndër speciet invazive më të suksesshme në mbarë globin. Dhe, si insekte shoqërore, sjellja e tyre për rregullimin e temperaturës, si për shembull përplasja e krahëve për të ftohur larvat, si dhe arkitektura e folesë, e cila ka mbështjellëse izoluese rreth krehërave ku rriten pasardhësit, mund të ndihmojnë në zbutjen e çdo shqetësimi mjedisor.
Insektet kanë gjithashtu molekula dyllore të quajtura hidrokarbure kutikulare, të cilat mbulojnë ekzoskeletin e tyre dhe i mbrojnë nga dehidratimi. Hidrokarburet kutikulare të grerëzave shoqërore ndryshojnë strukturën në përgjigje të nxehtësisë, duke i mbrojtur më mirë ato nga dehidratimi në temperatura të larta.
Dietat e tyre të larmishme gjithashtu duhet t’i mbrojnë nga çekuilibrat në popullatat e gjahut. Megjithatë, CTmax-i i tyre mund të jetë më i ulët se ai i insekteve të tjera shoqërore – rreth 45°C (113°F) – gjë që mund t’i ketë bërë veçanërisht të cenueshme ndaj temperaturave të larta të tokës gjatë valëve të të nxehtit të vitit 2026.
Pse janë grerëzat kaq të vogla?
Ka diçka tjetër që kam vënë re: grerëzat e pakta që kam parë janë mjaft të vogla.
Madhësia e të rriturve te shumë insekte përcaktohet gjatë zhvillimit të tyre, në varësi të cilësisë dhe sasisë së ushqimit që marrin si larva. Grerëzat nuk bëhen më të mëdha pasi kanë kaluar fazën e pupës.
Punëtoret e para që dalin në pranverë janë zakonisht të vogla, sepse mbretëresha është e kufizuar në sasinë e ushqimit që mund t’u sigurojë e vetme. Por në fillim të gushtit, aftësia e kolonisë për të kërkuar ushqim është rritur në mënyrë eksponenciale, pasardhësit ushqehen më mirë dhe punëtoret që dalin janë dukshëm më të mëdha.
Atëherë, pse ende po shohim grerëza me “madhësi pranverore”?
Është e mundur që shumëllojshmëria dhe bollëku i kufizuar i gjahut të nënkuptojnë se ushqyerja e tyre është e kufizuar. Problemi mund të lidhet gjithashtu më drejtpërdrejt me nxehtësinë. Larvat e insekteve të rritura në temperatura më të larta zhvillohen më shpejt dhe arrijnë fazën e pupës në një madhësi më të vogël.
Mendohet se ngrohja globale shpjegon prirjen e zvogëlimit të madhësisë së grerëzave shoqërore gjatë 100 viteve të fundit. Mund të jemi duke e parë këtë në kohë reale këtë vit.
Si mund t’i ndihmoni grerëzat?
Ndajeni vaktin tuaj në ambient të hapur me një grerëz. Kur ajo afrohet, mos e largoni duke tundur duart. Shikoni se çfarë dëshiron.
Në mungesë të gjahut të egër, ajo mund të jetë në kërkim të dëshpëruar të proteinave (proshutës së piknikut tuaj) për të ushqyer pasardhësit e saj. Në mungesë të luleve për nektar, ajo mund të ketë nevojë për diçka të ëmbël (pak reçel) për ushqimin e saj./ScienceDaily
