Nga Henry M. Rodríguez*, LA TERCERA
*Doktor në Politika Publike nga Universiteti IEXE (Meksikë). Magjistër në Siguri Publike, studiues akademik. Këshilltar organizativ i korporatave policore të Meksikës dhe konsulent në sigurinë publike dhe private.
Çfarë ndodh kur një organizatë kriminale nuk dëshiron më territor dhe fillon të kërkojë, thjesht, efikasitet? Kjo pyetje, më shumë se çdo hartë rrugësh apo listë sekuestrimesh, është ajo që përmbledh më mirë atë që ka ndodhur me rrjetet shqiptare në Amerikën Latine gjatë dekadës së fundit. Refleksi i zakonshëm, pothuajse automatik, ka qenë të mendohet krimi i organizuar si një strukturë që përparon përmes plumbave dhe kontrollit territorial. Trajektorja ballkanike në rajon e çmonton këtë refleks me durim dhe me shifra. Këtu nuk ka ushtri dhe as flamuj. Ka, përkundrazi, një qeverisje kriminale të ndërtuar mbi ndërmjetësimin logjistik, sofistikimin hibrid midis ekonomive të ligjshme dhe të paligjshme, si dhe një aftësi për riorganizim operacional që i lejon të vendoset brenda zinxhirëve ekzistues të vlerës, pa pasur nevojë t’i luftojë me të shtëna.
Teza e kësaj analize është, në thelb, e thjeshtë: zgjerimi shqiptar, më shumë sesa i përgjigjet një logjike pushtimi, i përgjigjet një shfrytëzimi sistematik të cenueshmërisë strukturore të shteteve pritëse. Dhe ky dallim, edhe pse mund të duket i hollë, ndryshon tërësisht llojin e politikës publike që nevojitet për ta frenuar atë.
Ia vlen të fillohet nga origjina. Sipas dokumentarit Mafia shqiptare – Familjet e drogës (D News, 2025), organizata u konsolidua pas rënies së regjimit komunist shqiptar në vitet ’90, një thyerje historike që e shtyu shtrirjen e saj drejt Evropës Perëndimore dhe, më vonë, drejt Amerikës Latine. Struktura e saj, e organizuar në klane familjare, i dha diçka që pak organizata kriminale arrijnë ta ruajnë me kalimin e kohës: kohezion të brendshëm pa pasur nevojë të shfaqin publikisht pushtetin. Një riorganizim i heshtur që kërkon vetëm një gjë: që biznesi të funksionojë.
Një kompani transnacionale e maskuar si mafie
Ta quash “mafie” ndoshta tashmë është e pamjaftueshme. Raporti i Arturo Torres në Diálogo Político (2026) dokumenton se këto rrjete veprojnë si koalicione grupesh të ndryshme dhe të pavarura, që i japin përparësi aleancës mbi përplasjen. Kjo e ripërcakton nga rrënjët logjikën e pushtetit kriminal ashtu siç e njihnim. Rasti i Dritan Gjikës e ilustron mirë: struktura e tij kombinonte një skemë të dyfishtë korporative, me një fraksion të ngarkuar me blerjen, transportin dhe eksportimin e kokainës, dhe një tjetër të përkushtuar ndaj pastrimit të parave përmes kompanive fasadë, përfshirë infiltrimin e tregtisë së bananeve në Ekuador. Frut i ligjshëm nga jashtë, alkaloid brenda.
Shifrat, këtu, pushojnë së qeni një zbukurim statistikor dhe fillojnë të tregojnë një histori më vete. Midis viteve 2019 dhe 2025, Ekuadori kaloi nga sekuestrimi i 80 tonëve në 226 tonë kokainë, duke grumbulluar 835 tonë gjatë kësaj periudhe, ndërsa analistë të ndryshëm llogarisin se më shumë se 4.000 tonë mund të kenë dalë nga vendi drejt tregjeve ndërkombëtare gjatë së njëjtës periudhë. Si mund të mbahet një fluks i kësaj përmase pa një rrjetëzim vërtet të sofistikuar logjistik? Një e dhënë ndihmon për t’iu përgjigjur: rreth 70% e kokainës kolumbiane sot do të dilte përmes porteve ekuadoriane, gjë që konfirmon rolin e tij si nyje logjistike globale dhe jo si një korridor i thjeshtë kalimi.
Pas kësaj përmase qëndron, për më tepër, një ekonomi elementare që shpjegon shpejtësinë e zgjerimit. Çmimi i kilogramit rritet pothuajse vertikalisht përgjatë zinxhirit: nga 500 deri në 2.500 dollarë në zonat prodhuese, rreth 35.000 në Evropë dhe më shumë se 150.000 në tregje si Australia. Me këtë marzh, nuk është për t’u habitur që rrjetet e Italisë, Turqisë dhe Rusisë kanë filluar të konkurrojnë për rrugët që më parë ishin pothuajse territor ekskluziv i klaneve ballkanike. Ndryshimi në kërkesën botërore gjithashtu e shtyn situatën në të njëjtin drejtim: që nga viti 2020, Evropa ka tejkaluar Shtetet e Bashkuara si tregu kryesor konsumues i kokainës dhe ky treg është katërfishuar midis viteve 2010 dhe 2025.
Këtu shfaqet një figurë që, edhe pse nuk është më e dukshmja, rezulton vendimtare: emisari. Gavin Voss, në analizën e tij për InSight Crime, i përshkruan këta operatorë si negociatorë që udhëtojnë drejtpërdrejt në Ekuador, Kolumbi dhe Brazil, duke eliminuar ndërmjetësit dhe duke mbajtur një marzh më të madh fitimi. Rasti i Dritan Rexhepit, i cili thuhet se ka vazhduar të koordinojë dërgesat nga burgu deri në vitin 2021, zbulon diçka shqetësuese: vazhdimësia e këtyre rrjeteve nuk varet nga liria e një individi, pasi ato kanë lidhje tashmë të konsoliduara, të afta të mbijetojnë edhe burgosjen e liderit të tyre. Kapja e një bosi, pra, nuk është më garanci.
Komponenti financiar e përmbyll tablonë. Sanksioni i vendosur në vitin 2025 nga Departamenti i Thesarit i Shteteve të Bashkuara ndaj një rrjeti të lidhur me familjen Hysa, i cili vepronte së bashku me Kartelin e Sinaloas, konfirmon se pastrimi i parave tashmë pushon së qeni një shtojcë e biznesit për t’u shndërruar në vazhdimin e tij natyror. Nga ana tjetër, raporti i Darío Brooks për BBC Mundo (2022, i përditësuar në vitin 2024) sjell një nuancë që nuk duhet humbur nga vëmendja: shtetasit shqiptarë, si ata të zbuluar në Peru, përqendrohen pikërisht në detyrat financiare dhe logjistike, më shumë sesa në kontrollin e armatosur të territorit. Sekuestrimi i dy tonëve kokainë të lëngshme të fshehur në shparguj, me vlerë 77 milionë dollarë, është vetëm një shembull i asaj se deri ku arrin kjo specializim.
Prania ballkanike në rajon, në fakt, nuk është e re: ajo daton që nga fillimi i viteve 2000, me lidhje të mëvonshme me ‘Ndrangheta-n italiane dhe me porte si Roterdami dhe Anversa, sipas të dhënave të Europol-it. Në fund të fundit, gjithçka tregon për një marrëdhënie bashkëpunimi me aktorë latino-amerikanë – përfshirë rrethin e Ismael Zambadës – më shumë sesa për një përplasje për kontrollin e territorit.
Sfidat dhe propozimet për një politikë shtetërore
Dhe, me gjithë këtë, çfarë bën një shtet përballë një kundërshtari që nuk dëshiron të luftojë për rrugën, por të infiltrojë kontabilitetin? Përgjigjja kërkon të dalim nga refleksi ushtarak dhe të ndërtojmë një strategji mbi tre shtylla.
E para është gjurmueshmëria financiare: njësi të specializuara, me kapacitet real teknik, për të zbuluar kompanitë fasadë në sektorë të ndjeshëm eksportues, si ai i bananeve ose sektori agroindustrial.
E dyta është riorganizimi i sistemeve të migracionit dhe porteve, duke mbyllur hapësirat e mundësive që sot lehtësojnë infiltrimin e heshtur të ekonomive të ligjshme.
E treta, ndoshta më urgjentja, është ndërtimi i një inteligjence rajonale të përbashkët midis Ekuadorit, Kolumbisë, Perusë dhe Brazilit, e aftë të parashikojë modelet e veprimit në vend që të reagojë, edhe një herë, vetëm pas sekuestrimit të radhës.
Asnjëra prej këtyre shtyllave nuk është spektakolare. Asnjëra nuk sjell tituj të lehtë. Por, në fund të fundit, janë pikërisht ato që mund të përcaktojnë nëse një shtet arrin të rimarrë kontrollin civil legjitim mbi hapësirat ekonomike që sot po kapen nga brenda.
Zgjerimi i rrjeteve shqiptare në Amerikën Latine konfirmon një ndryshim të rëndësishëm të krimit të organizuar bashkëkohor: më pak i dukshëm, por jashtëzakonisht efikas. Frenimi i tij kërkon, mbi të gjitha, një vendim politik të qëndrueshëm në kohë, përtej ciklit të një administrate të vetme. Nën këtë premisë, çdo udhërrëfyes serioz duhet të vendosë në qendër dinjitetin njerëzor të komuniteteve që sot bashkëjetojnë, shpesh pa e ditur, me këto struktura; forcimin institucional të shteteve të rajonit; dhe transparencën në menaxhimin e ekonomive që, pa dashur, përfundojnë duke i mbështetur ato.
Sepse, në fund, pyetja sot nuk është se si të ndiqet një mafie, por si të ndalojmë së ofruari kushtet që i mundësojnë asaj të lulëzojë.
