Irani po sinjalizon se mund të përdorë një nga kartat e tij më të fuqishme strategjike në përballjen me Shtetet e Bashkuara: kërcënimin për bllokimin e dy prej rrugëve detare më të rëndësishme në botë për energjinë dhe tregtinë globale. Pas tensioneve në Ngushticën e Hormuzit, vëmendja është zhvendosur drejt Ngushticës Bab el-Mandeb, korridorit strategjik që lidh Detin e Kuq me Gjirin e Adenit dhe përmes të cilit kalon një pjesë e konsiderueshme e transportit global të naftës dhe mallrave.
Sipas analistëve, Teherani po përdor aleatët e tij Huthi në Jemen si një mjet presioni për të zgjeruar konfliktin përtej Gjirit Persik dhe për të rritur koston ekonomike të përballjes me Uashingtonin. Një zyrtar i lartë i lëvizjes Huthi, Ansarullah, ka paralajmëruar se forcat e armatosura të Jemenit janë të gatshme të mbyllin Bab el-Mandeb nëse vazhdojnë sulmet ndaj Jemenit. Mohammed al-Fara, anëtar i byrosë politike të Huthive, deklaroi se një veprim i tillë mund të çojë çmimet e naftës deri në 200 dollarë për fuçi.
“Nëse situata aktuale përkeqësohet, Bab el-Mandab dhe Ngushtica e Hormuzit do të mbyllen si pjesë e një aleance operative. Çmimet e naftës do të rriteshin më pas në 200 dollarë për fuçi, duke shkaktuar një tronditje të madhe”, u shpreh ai.
Nga Gjiri Persik drejt Detit të Kuq
Ekspertët vlerësojnë se nëse Hormuzi është arma kryesore strategjike e Iranit, Bab el-Mandeb mund të jetë pika e dytë e presionit që Teherani mund të përdorë në një konflikt më të gjerë.
“Qëllimi është t’i tregohet Uashingtonit se nuk është vetëm Hormuzi që është në rrezik, por edhe Bab el-Mandebi”, tha studiuesi i Lindjes së Mesme, Fawaz Gerges. Sipas tij, Irani po përpiqet ta shndërrojë konfliktin nga një përplasje dypalëshe në një sfidë që prek rrugët kryesore detare të furnizimit me energji dhe tregtinë ndërkombëtare.
Megjithatë, analistët theksojnë se skenari më i mundshëm nuk është një luftë totale e menjëhershme, por një përshkallëzim gradual, ku palët rrisin presionin pa kaluar në një përballje të drejtpërdrejtë.
Huthitë kanë treguar se mund të godasin tregtinë globale
Huthitë kanë provuar më parë aftësinë për të destabilizuar transportin detar në Bab el-Mandeb. Pas nisjes së luftës në Gaza në tetor 2023, rebelët jemenas nisën sulme ndaj anijeve tregtare në Detin e Kuq, duke pretenduar se synonin anijet e lidhura me Izraelin.
Sulmet detyruan shumë kompani të mëdha të transportit detar të ndryshonin itineraret dhe të kalonin rreth Afrikës, duke rritur kostot dhe kohën e transportit. Andreas Krieg, lektor në Shkollën e Studimeve të Sigurisë në King’s College London, e cilësoi kërcënimin Huthi si një “opsion rezervë strategjik” për Iranin pas Hormuzit. Sipas tij, ky skenar do të aktivizohej vetëm nëse Teherani do të arrinte në përfundimin se një përplasje më e gjerë ishte e pashmangshme.
Presion mbi Uashingtonin dhe tregjet globale
Ekspertët paralajmërojnë se një përhapje e konfliktit nga Gjiri Persik drejt Detit të Kuq do të kishte pasoja të mëdha për ekonominë globale, veçanërisht për çmimet e energjisë dhe zinxhirët e furnizimit.
Ish-negociatori amerikan për Lindjen e Mesme, Dennis Ross, tha se sfida për Uashingtonin është të rikthejë Iranin në një proces negociatash që mund të çojë në një marrëveshje të pranueshme për të dyja palët.
Ndërkohë, Abdulaziz Sager, president i Qendrës së Kërkimeve të Gjirit në Arabinë Saudite, tha se vendet e rajonit po e shohin gjithnjë e më shumë diplomacinë me Iranin si të pamjaftueshme, pavarësisht kostove të një përplasjeje më të gjerë. Megjithatë, analistët theksojnë se një mbyllje e Bab el-Mandeb do të sillte një reagim të fortë ushtarak nga SHBA dhe aleatët e saj, duke rrezikuar një krizë edhe më të madhe në Lindjen e Mesme.
