Qytetarët e Bullgarisë votojnë sot, të dielën (1 nëntor), në raundin e dytë të zgjedhjeve presidenciale, në një garë që nxjerr në pah ndarjen e thellë të vendit lidhur me luftën në Ukrainë dhe marrëdhëniet me Rusinë.
Presidentja në detyrë, Iliana Jotova, e cila mbështet dialogun me Moskën, përballet me kandidatin pro-perëndimor Andrej Gjurov, ish-kryeministër i përkohshëm. Procesi zgjedhor zhvillohet në një klimë shqetësimi, pas sulmeve të fundit me dronë ndaj anijeve tregtare në Detin e Zi.
Qendrat e votimit hapen në orën 07:00 të mëngjesit dhe do të mbyllen në orën 20:00. Vëmendja është përqendruar si te gara përfundimtare mes dy kandidatëve, ashtu edhe te pjesëmarrja e qytetarëve, pas pjesëmarrjes historikisht të ulët të regjistruar në raundin e parë.
Jotova kishte fituar raundin e parë më 25 tetor me 34,76% të votave, kundrejt 31,95% të Gjurovit, sipas rezultateve përfundimtare. Megjithatë, diferenca prej më pak se tre pikësh përqindjeje ishte shumë më e vogël se ajo që parashikonin sondazhet, të cilat në disa raste i jepnin asaj një avantazh deri në 20 pikë përqindjeje.
Dy qasje të ndryshme për Rusinë dhe Ukrainën
Politika e jashtme dhe veçanërisht qëndrimi ndaj Moskës kanë qenë temat kryesore të përplasjes gjatë fushatës zgjedhore.
Iliana Jotova, e cila mbështetet nga partia qeverisëse „Bullgaria Progresive” e kryeministrit Rumen Radev dhe nga Partia Socialiste, mbështet rifillimin e negociatave për përfundimin e luftës në Ukrainë.
Gjatë një debati televiziv me rivalin e saj, të enjten në mbrëmje (29 tetor), ajo deklaroi se:
„Paqja mund të arrihet vetëm përmes negociatave”.
„Dërgimi i më shumë fondeve në Ukrainë dhe furnizimi me armë të reja, më të sofistikuara, çon vetëm drejt shkatërrimeve më të mëdha dhe më shumë viktimave nga të dyja palët”, u shpreh ajo.
Presidentja në detyrë synon të paraqitet si „presidentja e paqes”, duke mbështetur zgjidhjen diplomatike të konfliktit dhe përmirësimin e marrëdhënieve me Rusinë, pa vënë në pikëpyetje anëtarësimin e Bullgarisë në NATO.
Në të kundërt, Andrej Gjurov, i cili mbështetet nga partitë opozitare pro-evropiane dhe reformiste, mban një qëndrim dukshëm më të ashpër ndaj Moskës dhe mbështet vazhdimin e ndihmës për Ukrainën.
„Rusia duhet t’i japë fund sulmeve të saj, në mënyrë që të mund të ndërmerren hapat e mëtejshëm”, theksoi ai gjatë debatit.
„Le ta emërtojmë vendin nga vijnë kërcënimet”, shtoi Gjurov, duke kritikuar Jotovën se, sipas tij, shmang fajësimin e drejtpërdrejtë të Rusisë për zhvillimet në Detin e Zi.
Këto dallime kanë një rëndësi të veçantë për një vend që ruan lidhje historike, kulturore dhe fetare me Rusinë, por që njëkohësisht është anëtar i Bashkimit Evropian dhe NATO-s.
Sulmet me dronë në Detin e Zi dhe shqetësimet për sigurinë
Fushata zgjedhore u zhvillua në një klimë shqetësimi në rritje, pas sulmeve të njëpasnjëshme ndaj anijeve tregtare në brigjet bullgare gjatë muajit tetor.
Sulmet me mjete lundruese pa pilot dhe dronë shkaktuan viktima njerëzore, dëme në anije dhe shqetësime serioze për sigurinë e lundrimit në Detin e Zi.
Mes incidenteve ishte edhe sulmi ndaj një anijeje transportuese kontejnerësh në brigjet verilindore të Bullgarisë, i cili bëri që autoritetet bullgare të ndërmerrnin një operacion për shpëtimin e ekuipazhit.
Sulmet shkaktuan reagime ndërkombëtare dhe e shtynë qeverinë bullgare të kërkonte forcimin e bashkëpunimit me aleatët për mbrojtjen e transportit detar tregtar.
Megjithëse janë ngritur dyshime për përfshirjen e Rusisë, Sofja nuk e ka fajësuar zyrtarisht Moskën, duke argumentuar se mungojnë prova të mjaftueshme.
Sipas analistit politik Teodor Slavev, Jotova është penalizuar në aspektin elektoral nga „reagimi i saj jo bindës ndaj kërcënimeve ruse në Detin e Zi”.
Kjo situatë nxori në pah qasjet e ndryshme të dy kandidatëve ndaj rreziqeve që sjell përhapja e pasojave të luftës në rajonin më të gjerë.
Radev mbështet Jotovën dhe e cilëson garën si një zgjedhje mes „paqes dhe luftës”
Në krah të Iliana Jotovës është pozicionuar kryeministri Rumen Radev, i cili argumenton se zgjidhja diplomatike e luftës në Ukrainë është një kusht paraprak për rikthimin e sigurisë në Detin e Zi.
„Armëpushimi në Ukrainë dhe negociatat e paqes janë e vetmja garanci për t’i dhënë fund sulmeve ndaj anijeve tregtare në Detin e Zi”, deklaroi ai.
Radev thirri ambasadoren ruse për të dhënë shpjegime lidhur me incidentet, duke theksuar se sulmet i shërbejnë interesave të Moskës. Megjithatë, ai shmangu fajësimin e drejtpërdrejtë të Rusisë, duke argumentuar se nuk ka prova të mjaftueshme për të mbështetur një akuzë të tillë.
Pas raundit të parë të zgjedhjeve, kryeministri bullgar e paraqiti garën si një zgjedhje mes „paqes dhe luftës”, duke u bërë thirrje qytetarëve të mbështesin Jotovën, në mënyrë që, siç u shpreh ai, vendi të jetë „në duar të sigurta”.
Ky qëndrim i dha zgjedhjeve një dimension të fortë politik, pasi Gjurov mbështetet nga forcat e opozitës pro-perëndimore, të cilat kërkojnë një distancim më të madh nga Moska.
Kush është Iliana Jotova dhe si erdhi në presidencë?
Iliana Jotova, ish-gazetare dhe për shumë vite pjesë e strukturave drejtuese të Partisë Socialiste Bullgare, ka një karrierë të gjatë politike.
Ajo ka shërbyer si deputete në Parlamentin Evropian, përpara se të zgjidhej zëvendëspresidente e Bullgarisë në krah të Rumen Radevit në vitin 2016. Në vitin 2021 u rizgjodh në këtë detyrë.
Në janar të vitit 2026, ajo mori detyrën e presidentes së Republikës, pas dorëheqjes së Radevit, i cili vendosi t’i rikthehej politikës aktive partiake dhe të merrte pjesë në zgjedhjet e parakohshme parlamentare të prillit.
Partia e tij, „Bullgaria Progresive”, fitoi me një diferencë të madhe në këto zgjedhje, duke i hapur rrugën Radevit drejt postit të kryeministrit.
Tashmë Jotova synon të fitojë mandatin e saj pesëvjeçar presidencial dhe, nëse zgjidhet, do të bëhet gruaja e parë që merr presidencën e Bullgarisë përmes votës së drejtpërdrejtë të qytetarëve.
Në premtimet e saj elektorale përfshihet edhe lufta kundër varfërisë, të cilën ajo e ka cilësuar si një nga problemet më të rëndësishme të vendit.
Bullgaria, me një popullsi prej rreth 6,4 milionë banorësh, vazhdon të ketë të ardhurat për frymë më të ulëta në Bashkimin Evropian.
Sfida e bojkotimit të zgjedhjeve pas pjesëmarrjes historikisht të ulët në raundin e parë
Një nga çështjet më të rëndësishme të garës së sotme është pjesëmarrja e qytetarëve në votime.
Në raundin e parë, më 25 tetor, pjesëmarrja ishte vetëm rreth 23%, duke shënuar nivelin më të ulët historik për zgjedhjet presidenciale në Bullgari.
Analistët politikë ia kanë atribuar pjesëmarrjen e ulët mosbesimit ndaj sistemit politik, zhgënjimit për situatën ekonomike dhe besimit të kufizuar te institucionet.
Jotova kishte shprehur shqetësimin e saj për mospjesëmarrjen në zgjedhje, duke theksuar se qytetarët nuk mund të presin ndryshime politike nëse nuk marrin pjesë në procesin zgjedhor.
Nga ana tjetër, Gjurov ka argumentuar se Bullgaria ka nevojë për një president që bashkon qytetarët dhe shërben si kundërpeshë institucionale ndaj pushtetit ekzekutiv.
Megjithëse kompetencat e presidentit në Bullgari janë kryesisht të kufizuara në krahasim me ato të qeverisë, kreu i shtetit ka mundësinë të vendosë veto ndaj ligjeve dhe luan një rol në politikën e jashtme dhe mbrojtjen kombëtare.
Analistët politikë presin një pjesëmarrje më të lartë në raundin e dytë, megjithëse nuk është e qartë se cila palë do të përfitojë nga mobilizimi i mundshëm i një numri më të madh votuesish.
Kështu, gara zhvillohet jo vetëm për zgjedhjen e presidentit të ardhshëm, por edhe për përcaktimin e qasjes që do të ndjekë Bullgaria ndaj Rusisë, Ukrainës dhe sfidave të sigurisë në Detin e Zi.
