Protestat që po mbahen prej 31 ditësh në Tiranë, kanë marrë jehonë edhe në mediat ndërkombëtare. E përditshmja zvicerane Aargauer Zeitung i ka kushtuar një analizë të gjerë lëvizjes protestuese në Shqipëri, duke e paraqitur përmes pesë pyetjeve dhe përgjigjeve mbi arsyet e protestës, projektin e diskutueshëm dhe reagimin e qeverisë.
Sipas medias zvicerane, prej javësh mijëra qytetarë mblidhen çdo mbrëmje në Tiranë për të protestuar kundër projektit luksoz, ndërsa flamingot rozë prej shkume, të cilat protestuesit mbajnë gjatë marshimeve, janë kthyer në simbol të lëvizjes së njohur tashmë si “Revolucioni i Flamingove”.
Pse po protestohet në Tiranë?
Prej javësh, çdo mbrëmje, mijëra njerëz mblidhen në kryeqytetin shqiptar, Tiranë, për marshime proteste kundër një projekti luksoz ndërtimi, në të cilin është e përfshirë një kompani e dhëndrit të presidentit amerikan Donald Trump, Jared Kushner.
Demonstratat kanë tërhequr vëmendje në mbarë botën – edhe për shkak të figurave të flamingove që protestuesit mbajnë lart, të cilat i kanë dhënë kësaj lëvizjeje ende të re emrin “Revolucioni i Flamingove”.
Protestat vazhdojnë tashmë prej javësh.
Megjithëse protestuesit nuk i përkasin ndonjë partie të caktuar, pothuajse të gjithë kërkojnë dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama.
2. Çfarë pritet të ndërtohet atje?
Projekti luksoz përbëhet nga dy pjesë: një resort i vogël në ishullin e Sazanit, një ish-bazë ushtarake e pabanuar nga koha e komunizmit dhe një zhvillim ndërtimor në një zonë bregdetare pranë Lagunës së Nartës.
Kjo zonë është aktualisht nën mbrojtje natyrore; aty gjenden specie të ligatinave, si flamingot.
Projekti përfshin hotele, apartamente, vila dhe një marinë për jahte.
Fatma Paja punon me dorë duke prodhuar flamingo prej shkume, të cilat përdoren gjatë protestave kundër projektit të zhvillimit bregdetar në perëndim të Shqipërisë.
Projekti ka shkaktuar zemërim, sepse, sipas ambientalistëve, do të shkatërronte në mënyrë të pakthyeshme natyrën deri tani të paprekur dhe një habitat unik.
Protestuesit kërkojnë ndalimin e projektit dhe theksojnë mungesën e transparencës, si edhe faktin se në shumë projekte të ngjashme nuk janë respektuar standardet mjedisore.
3. Kush qëndron pas “Revolucionit të Flamingove”?
Njerëz si artistja Fatma Paja.
Ajo jeton në Tiranë dhe drejton, së bashku me dy motrat e saj, një studio krijuese.
28-vjeçarja, së bashku me disa artistë të tjerë, ka krijuar flamingot e prera prej shkume, të cilat tashmë janë bërë pjesë e pandashme e tubimeve të mbrëmjes.
“Unë jam kundër një projekti elitist, që bllokon dhe shkatërron një zonë plotësisht të mbrojtur,” thotë ajo.
“Ai nuk ka asnjë bazë ligjore dhe nuk mbështetet nga asnjë studim mbi dëmet që do t’i shkaktojë mjedisit dhe natyrës.”
Ajo thotë se prej kohësh e përdor artin si një mjet “për të shprehur padrejtësitë dhe pakënaqësinë që lidhen me jetën e përditshme të njerëzve në Shqipëri”, deklaroi Paja për agjencinë e lajmeve AP, ndërsa po lyente me ngjyrë rozë një figurë flamingoje për demonstratën e mbrëmjes.
Gjatë marshimeve, Paja drejton me megafon edhe thirrje si: “Shqipëria nuk është në shitje!”, “Larg duart nga Narta!”
“Ky protestë i ka motivuar njerëzit të ngrenë zërin e tyre,” thotë ajo.
Njëri nga pjesëmarrësit e parë të “Revolucionit të Flamingove” është Arben Kola.
46-vjeçari punon prej më shumë se një dekade si udhërrëfyes turistik.
Ai shoqëron vizitorët në vende historike dhe zona natyrore në të gjithë Shqipërinë – përfshirë edhe zonën ku planifikohet projekti i ndërtimit.
Për Arben Kolën, shtyrja përpara e këtij projekti është një shembull tjetër se qeveria po e keqpërdor pushtetin e saj.
Për këtë arsye, ai iu bashkua lëvizjes protestuese që në ditët e para.
“Shqipëria përballet me një nivel të lartë korrupsioni, i lidhur me privatizimin dhe faljen e tokave, plazheve, luginave dhe lumenjve,” i tha ai agjencisë Associated Press (AP), ndërsa po shoqëronte një grup turistësh nëpër Tiranë.
Ndërkohë, Kola është bërë një nga ata që drejtojnë turmat, duke u folur përmes një megafoni.
Ai është ende i mahnitur nga fakti se sa shumë janë rritur protestat.
“Nuk e kishim menduar se protesta do të merrte këto përmasa,” thotë Kola.
Ai tregon se vazhdimisht e pyesin nëse lëvizja do të vazhdojë.
“Kjo varet nga njerëzit,” thotë ai.
4. Si reagon qeveria?
Kryeministri Edi Rama argumenton se ky projekt ka një rëndësi themelore për vendin, i cili synon të hyjë në tregun e turizmit luksoz dhe të anëtarësohet në Bashkimin Evropian, si edhe se do të tërhiqte investitorë të tjerë të mëdhenj.
Turizmi në Shqipëri është rritur ndjeshëm gjatë viteve të fundit dhe gjithnjë e më shumë njerëz po shijojnë bregdetin e gjerë dhe të paprekur të vendit.
Me sa duket, ai ka lënë përshtypje edhe te Jared Kushner dhe bashkëshortja e tij Ivanka Trump, të cilët në muajin maj treguan në një podcast se e kishin zbuluar vendndodhjen e projektit të planifikuar gjatë një udhëtimi me varkën e një miku.
Autoriteti shqiptar kundër korrupsionit ka nisur një hetim për këtë projekt.
Qeveria pretendon se toka ndodhet në pronësi private, por ekzistojnë versione kundërshtuese mbi mënyrën se si është privatizuar ajo.
Kryeministri shqiptar Edi Rama mbron projektin e diskutueshëm turistik në bregdetin e Adriatikut.
Kritikët e akuzojnë qeverinë e tij për korrupsion dhe keqpërdorim të pushtetit shtetëror.
Në një intervistë për Associated Press (AP), Rama hodhi poshtë së fundmi kundërshtimet e ambientalistëve, duke i cilësuar si rezultat i keqinformimit.
Sipas tij, një vlerësim zyrtar i ndikimit në mjedis ende nuk ka filluar, sepse arkitektët ndërkombëtarë dhe ekspertët e mjedisit janë ende duke punuar mbi planin urbanistik të projektit.
Megjithatë, Arben Kola ka përshtypjen se projekti tashmë po ecën me ritme shumë të shpejta.
Ai thekson se tashmë ka filluar pastrimi i sipërfaqeve me prerje të bimësisë brenda një zone të mbrojtur natyrore.
5. Pse po u bashkohen protestave edhe njerëzit më të moshuar?
Ndryshe nga shumica e protestave të tjera që Shqipëria ka përjetuar gjatë më shumë se tre dekadave demokraci, kësaj here gjithnjë e më shumë pensionistë po u bashkohen protestuesve të rinj.
Mes tyre është Bujare Ishmi, 70 vjeçe, një ish-inxhiniere. Ajo merr pjesë pothuajse çdo mbrëmje në protesta dhe mban një pankartë ku shkruhet: “Ju keni pushtetin e kriminalitetit, ne kemi pushtetin e së vërtetës.”
70-vjeçarja Bujare Ishmi është bërë një figurë simbolike e protestave kundër projektit të diskutueshëm turistik në Shqipëri. Ajo kërkon më shumë transparencë dhe shtet ligjor në projektet e mëdha shtetërore.
“Nona! Nona!” brohorasin protestuesit kur ajo mbërrin.
Fjala “Nona” është një nofkë përkëdhelëse shqiptare për një anëtare të moshuar femër të familjes dhe tregon se ajo konsiderohet matriarkja e protestave.
Ishmi, bashkëshorti i së cilës ishte ish-i burgosur politik dhe viktimë e diktaturës 40-vjeçare të Enver Hoxhës, e përshkruan demokracinë shqiptare si “gjysmake”.
Ajo thekson se nuk është kundër investimeve të huaja, por është e shqetësuar për mungesën e transparencës.
“Investimet sjellin përparim, por duhet të respektohen kushtet dhe rregullat e duhura.”
