Që nga mesi i vitit 2023, Qeveria e Serbisë ka akorduar shtetësi për katër herë më shumë shtetas të Rusisë se sa për të gjithë shtetasit e tjerë të huaj së bashku.
Shërbimi i Ballkanit i Radios Evropa e Lirë (REL) ka zbuluar se mes këtyre individëve ndodhen edhe rusë që janë nën sanksione ndërkombëtare, duke u mbështetur në analizën e vendimeve të Qeverisë serbe.
Serbia ka arsyetuar dhënien e këtyre shtetësive me “interesa” për vendin.
Një nga ata që ka fituar shtetësinë është Valerij Kazikajev, që është bërë shtetas serb që nga 16 janari. Ai është i përfshirë në listën e sanksioneve amerikane që nga prilli 2023 për shkak të lidhjeve të tij me oligarkun rus Alisher Usmanov.
Departamenti amerikan i Shtetit ende nuk ka dhënë asnjë koment lidhur me vendimin e Qeverisë serbe për t’i akorduar atij shtetësinë.
Një tjetër person që ka fituar pasaportën serbe është Sergej Kondratenko, i cili e mori atë më 13 nëntor 2025 dhe është nën sanksione ukrainase për “veprime që dëmtojnë interesat dhe sigurinë kombëtare”.
Igor Koljushev, një inxhinier rus i specializuar në ndërtimin e urave, është gjithashtu një shtetas i ri i Serbisë, nën sanksione ukrainase që nga viti 2022.
Ministria e Jashtme e Ukrainës dhe Ambasada e Ukrainës në Beograd nuk iu përgjigjën menjëherë kërkesave për informacion nga REL në lidhje me dhënien e shtetësisë serbe për individë nën sanksionet ukrainase.
Po ashtu, Qeveria e Serbisë nuk ofroi përgjigje për arsyet se pse po akordon shtetësi për rusët nën sanksione.
Trendi i dhënies së shtetësisë për qytetarët rusë është rritur, pavarësisht paralajmërimeve nga Brukseli se kjo mundëson që ata të hyjnë pa viza në Bashkimin Evropian.
Kjo është përmendur edhe në një dokument të fundit të Komisionit Evropian, të cilin REL e ka siguruar.
Në këtë dokument theksohet se përfitimi i shpejtë nga shtetësia serbe nga rusët, numri i të cilëve është në rritje, paraqet një rrezik potencial për sigurinë e BE-së.
“Serbia jo vetëm që nuk po vendos sanksione ndaj Rusisë, por përmes veprimeve të saj po e anashkalon politikën e jashtme dhe të sigurisë të BE-së,” ka thënë Bojana Sellakoviq nga organizata joqeveritare Konventa Kombëtare për BE-në për REL.
Si një vend kandidat për anëtarësim, Serbia ka një regjim pa viza me BE-në dhe është e detyruar të harmonizojë politikën e saj të jashtme me atë të bllokut, megjithatë nuk ka aplikuar viza për qytetarët rusë dhe nuk është bashkuar me sanksionet që BE vendosi për Rusinë për shkak të pushtimit të Ukrainës.
Kush janë individët e sanksionuar me pasaportë serbe?
Valerij Kazikajev ka marrë sanksione amerikane për të ndaluar importin e teknologjive kritike që Rusia përdor në luftën e saj ndaj Ukrainës. Këto kufizime janë vendosur në prill të vitit 2023 për shkak të lidhjeve të tij me miliarderin Alisher Usmanov.
Siç tregohet në të dhënat e Zyrës amerikane për Kontrollin e Pasurive të Huaja (OFAC), Kazikajev është një nga anëtarët e lartë të menaxhimit të kompanive në sektorin e metaleve dhe minierave të lidhura me Usmanovin, si Metalloinvest dhe Udokan Copper.
Ai gjithashtu zotëron kompaninë sllovake KTH Group Spol SRO, që gjithashtu është nën sanksione amerikane.
Ukraina ka vendosur sanksione ndaj Kazikajevit në nëntor 2023, duke përfshirë ngrirjen e pasurisë dhe ndalimin e aktiviteteve të biznesit.
REL nuk arriti të kontaktojë Kazikajevin.
Alisher Usmanov, një oligark i njohur afër Kremlin, është ndër rusët më të pasur. Ai ka investime në sektorë të ndryshëm, përfshirë minierat, telekomunikacionin dhe teknologjinë e informacionit. Shtetet e Bashkuara e kanë vendosur atë në “listën e zezë” më mars të vitit 2022.
Arsyetimi sqaroi se ai është lidhur ngushtësisht me disa zyrtarë të tjerë rusë të sanksionuar, duke përfshirë presidentin Vladimir Putin dhe Dmitry Medvedevin, zëvendëskryetarin e Këshillit të Sigurisë të Rusisë.
Departamenti amerikan i Thesarit ka theksuar gjithashtu se Usmanov ka një rrjet kompanish në parajsat fiskale që e lejon atë të kryejë transaksione financiare, duke i mundësuar të anashkalojë sanksionet.
Ai gjithashtu është nën sanksionet e Australisë, Kanadasë, BE-së, Japonisë, Zelandës së Re, Zvicrës dhe Mbretërisë së Bashkuar.
Sergej Kondratenko, një tjetër shtetas rus me pasaportë serbe, është nën sanksione nga Ukraina. Ai është pronari i kompanisë Royal Pay Europe, e cila është nën sanksione për veprime që dëmtojnë interesat kombëtare ukrainase.
Kjo informacion është mbështetur nga të dhënat e Transparency International në Ukrainë.
Royal Pay Europe është regjistruar në Letoni, duke ofruar shërbime financiare dhe pagesash. Byroja Shtetërore e Hetimeve e Ukrainës ka filluar një procedurë penale ndaj kësaj kompanie për përvetësimin e më shumë se 30 milion eurove nga bankat e huaja për një bankë komerciale ukrainase.
Siç raportohet nga Transparency International, gjatë konflikteve në rajonin e Harkivit, kompania ka tentuar të rregjistrojë të drejtat pronësore mbi pasuritë e paluajtshme të një banke ukrainase në likuidim.
Përfundimisht, me vendim të Gjykatës së Lartë Kundër Korrupsionit në Ukrainë në vitin 2024, pasuria e kësaj kompanie u konfiskua, duke u transferuar rreth 44 milionë dollarë në buxhetin shtetëror të Ukrainës.
Gjatë hetimeve, autoritetet ukrainase kanë lidhur Kondratenkon me një rrjet rus bastesh.
Sergej Kondratenko nuk iu përgjigj kërkesave të REL-it dërguar në adresën e tij të njohur.
Igor Koljushev, inxhinier ndërtimi në fushën e urave, është nën sanksione ukrainase që nga viti 2022 për ndalimin e nxjerrjes së kapitalit dhe kufizime të tjera financiare.
Duke cituar të dhënat nga Këshilli të Sigurisë Kombëtare dhe Mbrojtjes së Ukrainës, Koljushev është drejtor teknik i Institutit Giprostroymost në Shën Petersburg, një nga kompanitë kryesore të projektimit të urave.
REL nuk arriti të kontaktojë Koljushevin.
Në prill, shtetësinë serbe e fitoi Yakub Zakriyev, nipi i udhëheqësit të Çeçenisë, Ramzan Kadyrov, por për këtë vendim u tërhoq pas katër ditësh nga Qeveria serbe.
Zakriyev është nën sanksionet e SHBA-së dhe MB-së për shkak të përfshirjes së tij në institucionet ruse.
Në sanksione të SHBA-së dhe BE-së është edhe Kadyrov, i akuzuar për shkelje të rënda të të drejtave të njeriut.
Qeveria e Serbisë nuk ka ofruar asnjë informacion në lidhje me dhënien apo anulimin e shtetësisë për nipin e Kadyrovit.
Në shtator 2025, Rrjeti Ballkanik i Gazetarisë Hulumtuese (BIRN) raportoi se të paktën katër shtetas rusë ishin bërë qytetarë serbë, ndonëse ishin nën sanksionet e Mbretërisë së Bashkuar dhe Kanadasë.
Këto informacionet përfshinin tre drejtues të kompanisë Gazprom dhe Ruslan Alisultanov, ish-zëvendësministër i Bujqësisë në Çeçeni, i cili tani është një lider në industrinë ushqimore ruse.
Portali hulumtues KRIK, së bashku me portalin rus Important Stories, raportuan se Qeveria e Serbisë kishte akorduar shtetësi për rusë të lidhur me elitën politike të Kremlinit, Shërbimin Federal të Sigurisë, si dhe individë të lidhur me industrinë ushtarake dhe biznesmenë që u pasuruan gjatë luftës në Ukrainë.
Për Serbinë “interes”, për BE-në “rrezik sigurie”
Analiza nga REL tregoi se vetëm në pesë muajt e parë të vitit 2026, 44 shtetas rusë kanë marrë shtetësi serbe nga Qeveria serbe.
Që nga fillimi i 2022 deri në qershor të këtij viti, mbi 300 rusë janë bërë qytetarë serbë, siç u vu në dukje përmes vendimeve të Qeverisë së Serbisë të publikuara në Gazetën Zyrtare.
Kjo është vetëm një pjesë e numrit të plotë pasi Ministria e Brendshme gjithashtu akordon shtetësi në përputhje me procedurat e zakonta, nëse përmbushen kushtet e caktuara.
Megjithatë, Ministria e Brendshme nuk iu përgjigj pyetjes së REL-it për sa rusë kanë marrë shtetësi serbe që nga viti 2022.
Qeveria e Serbisë ka mundësinë të akordojë shtetësi nëpërmjet një procedure të veçantë dhe të shpejtuar ligjore, duke e arsyetuar këtë me “interes për Serbinë”.
Megjithatë, për autoritetet evropiane, ajo që konsiderohet “interes për Serbinë” është një “sfidë e mundshme sigurie”.
Mes atyre që kanë marrë shtetësi serbe janë sportistë, artistë, si dhe biznesmenë të lidhur ngushtësisht me Kremlinin dhe individë nën sanksione.
Qeveria e Serbisë nuk i ofroi asnjë përgjigje REL-it për masat që do të ndërmerrte lidhur me paralajmërimet nga Brukseli, as për rritjen e numrit të shtetësive serbe të dhëna rusëve.
Marko Todoroviq nga Qendra për Politika Evropiane (CEP) vlerëson se Serbia duhet të ketë parasysh interesat e BE-së në vendimet që ndikojnë në sigurinë e hapësirës Shengen.
“Kur BE-ja po shqyrton si t’u vështirësojë qytetarëve rusë marrjen e vizave turistike, tendenca në Serbi për t’u ofruar atyre shtetësi që u hap automatikisht derën për Shengenin duket si një përgjigje e kundërt,” shprehet ai për REL.
Disa vende anëtare të BE-së po i bëjnë presion Komisionit Evropian për të propozuar një ligj që do të lehtësonte refuzimin e vizave turistike për qytetarët rusë për shkak të agresionit rus ndaj Ukrainës.
Sipas të dhënave të BE-së, numri i vizave turistike të lëshuara për rusë në hapësirën Shengen u rrit gjatë vitit 2025 në gati 480,000, duke shënuar nivelin më të lartë që nga fillimi i pushtimit të Ukrainës në vitin 2022.
Sa janë rusët në Serbi?
Duke përfituar nga regjimi pa viza, një numër i madh rusësh ka kaluar nëpër Serbi pas fillimit të pushtimit rus të Ukrainës, duke u larguar nga mobilizimi ose për të vazhduar punët e tyre pa pengesa me vendet perëndimore.
Sipas të dhënave më të fundit nga Ministria e Brendshme e Serbisë, të cilat REL-i i mori nëpërmjet një kërkese për informacion publik në janar 2025, pak më shumë se 48,000 shtetas rusë kishin qëndrim të përkohshëm në Serbi.
Ministria e Brendshme nuk iu përgjigj pyetjes së REL-it rreth numrit aktual të rusëve në Serbi deri në publikimin e këtij artikulli.
Çfarë rrezikon Serbia?
Duke ndarë shtetësi për individë nën sanksione, Marko Todoroviq nga CEP-i thekson se Serbia po rrezikon drejtpërdrejt integrimet e veta evropiane dhe minon marrëdhëniet me bllokun që synon të bëhet pjesë e tij.
“Kjo sugjeron se ka një ndikim rus në disa segmente të politikës dhe sigurisë, me shpresën se kur këto ‘shërbime’ kalojnë pa u vërejtur, nuk do ta kenë as ndonjë shqetësim për pasojat politike,” vlerëson ai.
Për këtë arsye, ai beson se non-paper-i tregon se Komisioni do ta ndjekë ngushtë mënyrën se si Serbia e menaxhon këtë proces, sa e hollësishme është kontrollimi dhe nëse në të vërtetë verifikohet prapavija e aplikuesve.
Bojana Sellakoviq nga Konventa Kombëtare për BE-në vëren se rritja e numrit të shtetësive të dhëna për rusët, përfshirë ata nën sanksione, është dëshmi e mungesës së orientimit të qartë të politikës së jashtme nga Serbia dhe ruajtjes së marrëdhënieve me Rusinë.
“Kjo është në të kundërt të një vendi që aspiron të bëhet anëtar i BE-së, ku rregullat janë shumë të qarta dhe strikte,” thotë Sellakoviq.
Serbia nuk ka hapur asnjë kapitull të ri negociatash me BE-në që nga dhjetori 2021, dhe një nga arsyet do të jetë mosharmonizimi me politikën e jashtme të bllokut.
Në samitin e fundit të BE-së me Ballkanin Perëndimor në Tivat të Malit të Zi, Serbia u paralajmërua të bëjë zgjedhje mes Rusisë dhe Kinës, për një anë, dhe Bashkimit Evropian, për anën tjetër.
Kancelari gjerman, Friedrich Merz, theksoi se Serbia duhet të bëjë zgjedhjen e saj dhe se “balancimi mes Rusisë, Kinës dhe Evropës është i papranueshëm,” duke sqaruar se udhëheqësit evropianë ia kanë bërë të qartë këtë presidentit serb, Aleksandar Vuçiq.
